تحول دیجیتال راه‌آهن؛ از هم‌افزایی با همراه اول تا تعریف شراکت راهبردی فناورانه

به گزارش مرکز ارتباطات، توسعه برند و رویدادهای بین‌المللی همراه اول، پنل تخصصی «هم‌افزایی همراه اول و شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران در ارائه راهکارهای نوآورانه و دیجیتال» صبح دوشنبه 24 آذر 1404 با حضور مدیران ارشد این دو مجموعه برگزار شد.

در این پنل که به میزبانی شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران برگزار شد، مرتضی باقری مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی راهبردی و توسعه فناوری راه‌آهن با اشاره به ابعاد شبکه ریلی کشور، اظهار کرد: راه‌آهن با ۱۵ هزار کیلومتر ریل، جابه‌جایی بیش از ۴۰ میلیون تن بار و بیش از ۳۰ میلیون مسافر در سال و دارایی‌هایی در حدود ۳۰ میلیارد دلار، در نقطه‌ای قرار گرفته که تحول دیجیتال برای آن ضروری است.

*تحول دیجیتال؛ الزام راه‌آهن برای تداوم تبادلات منطقه‌ای

به گفته وی، توافقات با کشورهای همسایه و زمان‌بندی‌های مشخص، راه‌آهن را ملزم کرده است تا الزامات ردیابی، بارنامه الکترونیکی و مقررات دیجیتال را مستقر کند؛ در غیر این صورت، امکان جابه‌جایی بار در کریدورهای منطقه‌ای با محدودیت مواجه می‌شود. 

باقری همچنین از نیاز به پایش نوآورانه ابنیه فنی مانند پل‌ها و تونل‌ها و نیز توسعه یک سوپر اپلیکیشن راه‌آهن با کمک همراه اول سخن گفت و ورود به حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی در مدیریت دانش، شایستگی‌های شغلی و راه‌اندازی دستیار هوشمند را از مسیرهای همکاری برشمرد.

*همراه اول؛ از تأمین‌کننده فناوری تا شریک راهبردی سازمان‌ها

در ادامه فاطمه سوداگری مدیر طرح سلامت هوشمند، مسیر همکاری را فراتر از تأمین‌کننده فناوری توصیف کرد و گفت: همراه اول به‌دنبال ایفای نقش شریک راهبردی سازمان‌هاست؛ رویکردی که به گفته او با ایجاد واحد تک‌کو برای فعالیت در چند حوزه تخصصی دنبال می‌شود. 

وی با اشاره به ضریب نفوذ بالای تلفن همراه در کشور، ظرفیت شبکه و داده را زیرساخت هم‌افزایی دانست و تاکید کرد: همراه اول می‌تواند از پوشش گسترده ارتباطات در قطارها و مسیرهای ریلی تا خدمات دیتاسنتری و راهکارهای تخصصی حمل‌ونقل را در کنار راه‌آهن توسعه دهد. 

سوداگری به تجربه‌های پیشین از جمله پیاده‌سازی پروژه سوئیچ در تعامل با سازمان هواپیمایی کشوری اشاره کرد و توضیح داد که این تجربه می‌تواند به ایجاد لایه پایش و اشراف مدیریتی در اکوسیستم ریلی کمک کند. 

به گفته وی، ترکیب سنسورها، اینترنت اشیاء و تجهیزات ردیابی مانند لاکر و ترکر با سرویس‌های دیجیتال، هم ایمنی و مدیریت زنجیره لجستیک را تقویت می‌کند و هم تجربه مسافر را از مسیر ابزارهای اطلاع‌رسانی هوشمند و مکان‌محور، محتوا و آموزش ارتقا می‌دهد. در کنار این‌ها، توسعه چت‌بات‌های بومی و امن مبتنی بر هوش مصنوعی نیز می‌تواند بخشی از مسیر هوشمندسازی خدمات راه‌آهن باشد.

*شراکت دیجیتال؛ افق همکاری‌های عملیاتی راه‌آهن و همراه اول

مصطفی داودی، معاون فنی و زیربنایی راه‌آهن نیز با تأکید بر اینکه راه‌آهن و همراه اول از خدمات متقابل بهره می‌برند، از امکان تعریف شراکت راهبردی در حوزه‌های اطلاع‌رسانی، فروش بلیت و خدمات دیجیتال سخن گفت و افزود: ظرفیت‌های اینترنت اشیا و هوش مصنوعی می‌تواند در گام بعدی با جلسات تخصصی‌تر به پروژه‌های مشخص تبدیل شود. 

وی پایش لحظه‌ای و دقیق زیرساخت‌ها، ریل و خطوط را یکی از نقاط کانونی بهره‌وری دانست و خاطرنشان کرد: راه‌آهن به‌عنوان یکی از معدود دستگاه‌های کشور، فیبر نوری اختصاصی و ارتباطات و فرکانس اختصاصی در اختیار دارد تا امنیت سیستم حمل‌ونقل ریلی حفظ شود؛ ظرفیتی که به گفته معاون فنی و زیربنایی راه‌آهن می‌تواند بستر اجرای همکاری‌های مشترک را فراهم کند.

*اوانو و مدل‌های نوین پرداخت؛ بازوی مالی خدمات دیجیتال

در ادامه، سیاوش بیات‌سرمدی مدیرعامل شرکت همراه کسب‌وکارهای هوشمند، با تمرکز بر مدل‌های مالی و پرداخت، از توانمندی‌های «اپلیکیشن اوانو» به‌عنوان بازوی اجرایی سرویس‌های دیجیتال همراه اول سخن گفت. 

وی خدمات رفاهی سازمانی، سرویس‌های سفر و گردشگری، خرید بلیت و رزرو، بیمه، پرداخت قبوض و همچنین قابلیت‌های هویتی در قالب سوپر اپلیکیشن را از زمینه‌های قابل ارائه دانست و به ابزارهای پرداخت مبتنی بر اسکن وNFC  اشاره کرد. به گفته وی، راهکارهای لندتک وBNPL  نیز می‌تواند برای سازمان‌ها و کارکنان به‌ویژه برای شرکت راه‌آهن ایران کاربردی باشد.

*هوشمندسازی؛ عبور از ایده تا تجاری‌سازی ارزش‌آفرین

نورالله بیرانوند، معاون توسعه سرمایه راه‌آهن نیز در جمع‌بندی نگاه سرمایه‌گذاری به هوشمندسازی، تأکید کرد که چالش اصلی، صرفا وجود فناوری نیست، بلکه بلوغ سازمان و ذی‌نفعان و عبور از مرحله آشنایی به مرحله تجاری‌سازی است. 

وی ابراز کرد: در بسیاری از پروژه‌ها، فاصله میان ایده و مزیت رقابتی برای مشتری، مانع توقف‌ناپذیر است و برای عبور از آن، راه‌آهن و شریک فناور باید به شناخت دقیق زنجیره تأمین و نیازهای B2C و B2B برسند. 

بیرانوند پیشنهاد راه‌اندازی یک مرکز R&D مشترک را داد تا تمرکز عملیاتی بر نیازهای اصلی مشتریان راه‌آهن ایجاد شود و پروژه‌ها از نیاز به خدمت تبدیل شوند. 

او برنامه‌ریزی ترافیک، داده‌های مشتریان، استفاده از بیگ‌دیتا و هوش مصنوعی و همچنین تعمیر و نگهداری ناوگان با رویکرد تعمیر پیشگیرانه را از حوزه‌های اولویت‌دار خواند و افزود: مدل همکاری باید بر سرمایه‌گذاری و اشتراک‌گذاری ارزش افزوده بنا شود؛ به‌ویژه در پروژه‌هایی مانند ردیابی هوشمند واگن‌ها که با توجه به تعهدات بین‌المللی، فوریت بیشتری دارند.

*نقطه آغاز یک مسیر مشترک در صنعت ریلی

در ادامه این نشست تخصصی، سخنرانان به کندی و تاخیر در مسیر اجرایی شدن تفاهم‌نامه‌ها اشاره کردند. بیات‌سرمدی بخشی از این کندی را ناشی از تشریفات حقوقی، مناقصه و فرآیندهای قراردادی در پروژه‌های دولتی دانست و پیشنهاد کرد که در صورت امکان، پیشبرد برخی امور از مسیر مشارکت با بخش خصوصی می‌تواند گذار از مرحله تفاهم‌نامه به اجرا را سرعت دهد. 

سوداگری نیز تأکید کرد که بزرگ دیدن مسائل کلان و تعدد ذی‌نفعان، همسو کردن نظرات را دشوار می‌کند و انتخاب بیزینس‌مدل مناسب و بهره‌گیری از تجربه‌های موفق می‌تواند مسیر را کوتاه‌تر کند. 

بیرانوند هم هشدار داد اگر همکاری با مدل‌های سنتی تعریف شود، خروجی رقابتی ایجاد نخواهد کرد و در مقابل، پروژه‌هایی مانند ترکینگ بار و ردیابی هوشمند قطارها با یک مدل روشن، قابلیت عملیاتی شدن سریع‌تری دارند.

این پنل در پایان با پرسش و پاسخ حاضران به کار خود خاتمه داد و برگزارکنندگان آن را نقطه شروعی برای تمرکز بر مسائل اولویت‌دار صنعت ریلی و تعریف پروژه‌های مشترک دانستند. مسیری که از یک‌سو به الزامات تبادل منطقه‌ای و از سوی دیگر به ارتقای تجربه مسافر و بهره‌وری زیرساخت گره خورده است.