اهداف واشنگتن از عملیات نظامی علیه داعش در سوریه/ نگاه همسایگان دمشق به تحرکات میدانی آمریکا

سیدرضا صدرالحسینی، کارشناس مسائل منطقه در تشریح ابعاد و دلایل دور جدید حملات ایالات متحده به داعش در سوریه در گفت‌وگو با ایلنا عنوان کرد: گزارش‌های موثق از حمله گسترده آمریکا به مناطقی از سوریه، با عنوان مقابله با داعش، حکایت دارد؛ حمله‌ای که دونالد ترامپ مدعی شده در جریان آن بیش از ۷۰ نقطه در خاک سوریه هدف قرار گرفته است. با این حال، واقعیت امر این است که آمریکایی‌ها احساس می‌کنند شرایط سوریه به‌گونه‌ای است که ورود آن‌ها با تأخیر انجام شده است. در حقیقت، تصمیم‌گیرندگان اصلی در پرونده سوریه، الزاماً آمریکایی‌ها نیستند و ایالات متحده، با توجه به اختلافات تاکتیکی و نه راهبردی با رژیم صهیونیستی در این زمینه، به‌دنبال بهانه‌ای برای تقویت حضور خود در سوریه بوده است. کشته شدن دو افسر آمریکایی به همراه مترجم آن‌ها در منطقه تدمر، عملاً این بهانه را در اختیار ترامپ قرار داد تا با انجام یک حمله نظامی و در قالب ویترین «مقابله با تروریسم داعش» بتواند یک دستاورد تبلیغاتی برای خود ایجاد کند. افزون بر این، با توجه به هم‌زمانی این حمله با نخستین سالگرد حضور تحریرالشام در دمشق و قرار گرفتن آن در آستانه سال نو میلادی، ترامپ تلاش دارد از این فرصت زمانی نیز بهره‌برداری سیاسی و رسانه‌ای داشته باشد.

وی ادامه داد: از سوی دیگر، این اقدام در چارچوب اهداف میان‌مدت آمریکا در منطقه غرب آسیا نیز قابل تحلیل است؛ جایی که ایالات متحده می‌کوشد با اتکا به یک سرزمین بی‌دولت یا دارای دولتی بسیار ضعیف قدرت‌نمایی کند. در واقع، ضعف کنونی سوریه زمینه‌ای را فراهم کرده که ترامپ بتواند نوعی «ابراز شجاعت» در این منطقه از خود نشان دهد. چراکه او در بیش از ۱۴ ماه گذشته، در غرب آسیا دستاورد قابل توجهی نداشته است. به نظر می‌رسد آمریکا در حال بهره‌برداری حداکثری از ضعف حاکمیت سوریه از طریق برجسته‌سازی کشته شدن افسران خود و با بزرگ‌نمایی عملیات نظامی اخیر است. در حالی که اساساً پیش از این عملیات، هیچ گزارش معتبری از حضور گسترده داعش در سوریه در این سطح و ابعاد وجود نداشت، ترامپ مدعی حمله به بیش از ۷۰ نقطه شده است. این مسأله نشان می‌دهد که خطر داعش به‌صورت اغراق‌آمیز برجسته می‌شود تا زمینه تحقق اهداف واشنگتن فراهم شود. واقعیت آن است که ترامپ احساس می‌کند اگر ورود مستقیم‌تری به سوریه نداشته باشد، به‌‌رغم برنامه‌های راهبردی آمریکا، ممکن است رژیم صهیونیستی بخش‌هایی از این کشور را غصب کند، مخالفان مسلح دمشق و نیروهای مورد حمایت ترکیه مناطق دیگری را در اختیار بگیرند و حتی سناریوی ورود مستقیم ترکیه به خاک سوریه مجدداً محتمل شود. در همین چارچوب، اظهارات اخیر مقامات ترکیه درباره حمله به کُردهای سوریه نیز قابل توجه است.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: بر این اساس، آمریکا با انجام این عملیات در واقع در حال اعلام نوعی مدیریت عالی بر پرونده سوریه است و از طریق ارسال پیام غیرمستقیم به همه بازیگرانی که از نابسامانی‌های متعدد این کشور تصور «قربانی بی‌صاحب» بودن سوریه را دارند، اعلام می‌کند که تصمیم‌گیرنده اصلی در این میدان خود اوست و بدون نظر واشنگتن، امکان اقدام مستقل وجود ندارد. در این میان، نگاه کشورهای همسایه سوریه نیز اهمیت دارد. عراق به‌عنوان همسایه شرقی سوریه، موضعی نسبتاً شفاف اتخاذ کرده است. دولتمردان عراق به‌صراحت بر حفظ تمامیت ارضی سوریه تأکید کرده‌اند و پیش از انتخابات پارلمانی اخیر، دولت و ارتش عراق با کمک حشدالشعبی، دیوار استحکامی قابل توجهی در مرزها ایجاد کردند تا از نفوذ داعش جلوگیری شود؛ اقدامی که تاکنون نیز مانع هرگونه نفوذ مؤثر شده است. اردن، در مقابل، به‌عنوان یکی از مهره‌های ثابت آمریکا در منطقه، همکاری خود را در حملات اخیر اعلام کرده است. عملاً فضای سیاسی و امنیتی اردن در اختیار آمریکایی‌هاست و ایالات متحده از پایگاه‌های خود در این کشور برای اجرای حملات اخیر حداکثر استفاده را برده است. نقش اردن در این معادله، نقشی تابع و وابسته به تصمیمات و اهداف واشنگتن است و این کشور در حال حاضر نقش مستقلی ایفا نمی‌کند.

وی افزود: ترکیه جایگاه ویژه‌ای در این پرونده دارد. این کشور بیشترین هزینه‌های مادی و معنوی را برای سرنگونی نظام سیاسی سوریه متحمل شد، اما امروز با واقعیتی تلخ مواجه بوده و دستاورد قابل توجهی به دست نیاورده و خود را متضرر اصلی این روند می‌داند. افزون بر این، احتمال هم‌مرزی با رژیم صهیونیستی به تهدیدات امنیتی ترکیه افزوده شده است؛ چراکه تل‌آویو از شرایط کنونی سوریه حداکثر بهره‌برداری را کرده و علاقه‌مند است اهداف توسعه‌طلبانه خود را، از جمله طرح‌هایی نظیر «کریدور داوود»، دنبال کند. همین مسأله نارضایتی شدید آنکارا را در پی داشته و موجب شده ترکیه رایزنی‌هایی را با دیگر بازیگران مهم منطقه آغاز کند. در این میان، عربستان سعودی نیز اگرچه مرز مشترکی با سوریه ندارد، اما به‌عنوان یک ناظر بیرونی، وضعیت را با نوعی سردرگمی دنبال می‌کند. ریاض عملاً تأثیرگذاری در پرونده سوریه را از دست داده و در شرایط فعلی، توان ایفای نقش تعیین‌کننده‌ در تحولات حال و آینده سوریه را ندارد.

صدرالحسینی در پایان خاطرنشان کرد: اظهارات فرماندهان ارشد سنتکام مبنی بر اینکه عملیات آمریکا ممکن است هفته‌ها به طول بینجامد، مؤید آن است که آمریکا در طرح‌های منطقه‌ای خود می‌خواهد به بهانه مقابله با داعش به جز حضور نظامی در شرق فرات و در خاک سوریه در منطقه التنف در جنوب غربی این کشور نیز اردو بزنند و کنترل بیشتر و نزدیک‌تری بر تحولات داشته باشد. این در حالی است که بار دیگر باید تأکید کرد که پیش از این حملات، هیچ گزارش تهدیدآمیز معتبری درباره خطر فوری داعش وجود نداشت. به نظر می‌رسد این رویکرد، علاوه بر اهداف مستقیم آمریکا، با هدف کنترل رفتارهای غیرمتعارف رژیم صهیونیستی در سوریه نیز دنبال می‌شود؛ مجموعه‌ای از اهداف که در نهایت، استمرار بی‌ثباتی و تضعیف حاکمیت ملی سوریه را در پی خواهد داشت.