کدام ورزش مغز را جوان می‌کند؟

پژوهشگران دریافتند بزرگسالانی که به مدت ۱۲ ماه به‌طور منظم ورزش کردند، کاهش قابل‌توجهی در شاخصی ثبت کردند که به‌عنوان نشانه‌ای از سلامت مغز شناخته می‌شود.  

بر کسی پوشیده نیست که ورزش منظم برای بدن مفید است اما دانشمندان می‌گویند که ورزش می‌تواند مغز شما را نیز تا حدی بهبود بخشد که جوان‌تر به نظر برسد.

آنان تاثیر ورزش منظم بر شاخص‌های کلیدی سلامت مغز را در ۱۳۰ فرد ۲۶ تا ۶۸ ساله بررسی کردند. شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند؛ گروه اول به‌عنوان گروه کنترل، روال معمول زندگی و فعالیت بدنی خود را بدون تغییر ادامه داد. گروه دوم به مدت ۱۲ ماه، هر هفته ۱۵۰ دقیقه ورزش هوازی با شدت متوسط تا زیاد (مانند پیاده‌روی تند یا دوچرخه‌سواری) روزی ۳۰ دقیقه و پنج روز در هفته انجام داد.

در پایان این دوره یک‌ساله، مشخص شد افرادی که فعالیت بدنی بیشتری داشتند، از «سن مغزی» پایین‌تری برخوردار بودند.

ورزش چه تاثیری بر سلامت مغز دارد؟

برخلاف سن تقویمی که از زمان تولد ثابت است، سن مغز مفهومی انعطاف‌پذیرتر دارد. سن مغز به تفاوت بین وضعیت واقعی سلامت مغز و سن مورد انتظار آن بر اساس سن جسمی فرد اشاره می‌کند.

جرمی ام. لیف، متخصص مغز و اعصاب و دارای بورد تخصصی از نیویورک اظهار کرد: در این پژوهش، افرادی که به‌طور منظم ورزش می‌کردند، مغزی جوان‌تر داشتند، مغز آنان به سن تقویمی‌شان نزدیک‌تر بود یا نسبت به افراد کم‌تحرک، کندتر پیر شده بود. به گفته وی، به‌طور خلاصه، فعالیت بدنی منظم حتی در میانسالی هم تاثیر مثبت و قابل‌اندازه‌گیری بر سلامت مغز دارد.

همه شرکت‌کنندگان در طول پژوهش، در ابتدای دوره و پس از ۱۲ ماه اسکن «ام ار آی» (MRI) انجام دادند و پژوهشگران با استفاده از این تصاویر، سن مغز را برآورد کردند. نتایج نشان داد در گروه کنترل، تغییری معنادار در سن مغز دیده نشد اما در گروه ورزشکار، به‌طور میانگین سن مغز حدود ۰.۶ سال کاهش یافت.

آیا ورزش منظم فواید دیگری نیز دارد؟

هرچند تمرکز اصلی این پژوهش بر سن مغز بود، پژوهشگران به مزایای دیگری از ورزش منظم نیز اشاره کردند. در این پژوهش، رابطه معناداری میان ورزش و عواملی مانند فشار خون یا ترکیب بدنی مشاهده نشد. با این حال، گروهی که برنامه ورزش هوازی داشتند، بهبود چشمگیری در آمادگی قلبی–تنفسی نشان دادند، در حالی که این شاخص در گروه کنترل، اندکی کاهش یافت.

آمادگی قلبی–تنفسی به توانایی بدن در رساندن اکسیژن به عضلات هنگام فعالیت بدنی گفته می‌شود. نتایج پژوهش‌های پیشین نشان دادند که ورزش هوازی این شاخص را به‌طور قابل‌توجهی بهبود می‌بخشد و در نتیجه، خطر بیماری‌های قلبی را کاهش می‌دهد.

این نتایج چه معنایی دارد؟

اگر مغز شما سریع‌تر از بدن‌تان در حال پیر شدن باشد، ممکن است در آینده با افت حافظه یا کاهش توان شناختی روبه‌رو شوید. این یافته‌ها نشان می‌دهد که ورزش منظم، در کنار تمرین‌های ذهنی مانند جدول حل کردن، می‌تواند راهی موثر برای حفظ تیزهوشی باشد.

لیف گفت: هیچ‌وقت برای شروع ورزش منظم زود نیست و به تعویق انداختن آن ممکن است شما را از مزایای احتمالی برای سلامت مغز محروم کند. وی تاکید کرد: برای دریافت این فواید، نیازی به تمرین‌های شدید یا افراطی نیست همین میزان متوسط و دست‌یافتنی فعالیت هم موثر خواهد بود.

به گفته وی، اگر تاکنون برنامه ورزشی منظمی نداشته‌اید، نباید ناگهان فشار زیادی به خودتان وارد کنید. تداوم در طول زمان از شدت ورزش مهم‌تر است. افراد کم‌تحرک بهتر است به‌تدریج وارد یک برنامه ورزشی شوند، نه اینکه یک‌باره سراغ ۱۵۰ دقیقه ورزش در هفته بروند.

نتایج این پژوهش امیدوارکننده است، اما برای قطعیت به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم. لیف یادآور می‌شود که شرکت‌کنندگان این پژوهش نسبتا جوان بودند و دوره بررسی نیز فقط ۱۲ ماه طول کشیده است بنابراین هنوز مشخص نیست این یافته‌ها در سنین بالاتر یا در بازه‌های زمانی طولانی‌تر هم صادق باشد. همچنین، این پژوهش هنوز سازوکار زیستی دقیق تاثیر ورزش بر جوان‌تر شدن مغز را مشخص نکرده و فقط وجود یک ارتباط قوی را نشان می‌دهد.

سایت پریوِنشِن گزارش کرد، با این حال، اگر تاکنون برای تقویت سلامت مغزتان به تمرین‌های ذهنی تکیه کرده‌اید، این تحقیق پیشنهاد می‌کند که ترکیب ورزش بدنی و تمرین‌های فکری، شاید بهترین فرمول برای حفظ سلامت و افزایش طول عمر باشد.

نتایج این پژوهش در نشریه «علوم ورزشی و سلامت» (Sport and Health Science) منتشر شده است.