بستن روزنامه در روزهای بحران، بستن راه گفت‌وگوی ملی است/ با حذف صدای روزنامه‌نگاران حرفه‌ای، میدان را به کانال‌های بی‌هویت و رسانه‌های برون‌مرزی می‌سپارند

فیاض زاهد، رئیس انجمن صنفی روزنامه‌نگاران تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا با اشاره به توقیف روزنامه «هم‌میهن» گفت: خبر توقیف یک روزنامه رسمی، آن هم در شرایطی که رسانه‌های کشور هم‌زمان با محدودیت‌های گسترده اینترنتی، کاهش شدید دسترسی به مخاطب و فشارهای فزاینده اقتصادی مواجه‌اند، بیش از هر چیز یادآور بازگشت به سیاست‌هایی است که در سال‌های گذشته بارها آزموده شده و ناکارآمدی و زیان‌بار بودن آن‌ها برای جامعه، نظام اطلاع‌رسانی و حتی امنیت روانی کشور به‌روشنی اثبات شده است.

وی با تأکید بر اینکه تجربه‌های پیشین به‌روشنی نشان داده‌اند تعطیلی رسانه‌ها نه به کاهش التهاب اجتماعی می‌انجامد و نه به تقویت امنیت ملی، تصریح کرد: تضعیف رسانه‌های مستقل، خلأیی خطرناک در فضای اطلاع‌رسانی ایجاد می‌کند که بلافاصله توسط شبه‌رسانه‌ها، کانال‌های بی‌هویت و جریان‌های رسانه‌ای بیرونی پر می‌شود؛ جریان‌هایی که نه تابع قانون داخلی‌اند، نه پاسخ‌گوی افکار عمومی ایران و نه الزاماً دغدغه منافع ملی کشور را دارند و این روند عملاً مرجعیت رسانه‌ای کشور را از درون تهی کرده و آن را یکسره به بیرون از مرزها منتقل می‌کند.

رئیس انجمن صنفی روزنامه‌نگاران تهران با اشاره به شرایط خطیر کنونی کشور افزود: در چنین وضعیتی، امنیت و وحدت ملی نه از مسیر انسداد، بلکه از مسیر گفت‌وگو، شفافیت و حضور رسانه‌های مسئول و حرفه‌ای تأمین می‌شود. حذف رسانه‌های مستقل، به‌جای کاستن از شکاف‌ها، آن‌ها را عمیق‌تر می‌کند و به جای مدیریت افکار عمومی، میدان را به روایت‌های غیررسمی و بعضاً مخرب می‌سپارد که هزینه‌های آن در نهایت متوجه کلیت نظام اطلاع‌رسانی و منافع ملی خواهد بود.

وی افزود: تجربه نشان داده برخوردهای سلبی با رسانه‌های حرفه‌ای نه به اصلاح فرآیند اطلاع‌رسانی منجر می‌شود و نه به مدیریت افکار عمومی، بلکه صرفاً فضای رسانه‌ای را تهی کرده و اعتماد عمومی را بیش از پیش فرسایش می‌دهد؛ نتیجه‌ای که در نهایت هزینه آن نه متوجه یک رسانه، بلکه متوجه کلیت جامعه و منافع ملی خواهد بود.

وی اضافه کرد: در روزهایی که بر ضرورت حفظ وحدت ملی، ترمیم سرمایه اجتماعی و تقویت انسجام عمومی تأکید می‌شود، خاموش کردن چراغ یک رسانه به‌شدت پرسش‌برانگیز و متناقض است. نمی‌توان هم‌زمان از دفاع از ایران، افزایش همبستگی ملی و مدیریت مسئولانه افکار عمومی سخن گفت، اما مسیر اطلاع‌رسانی حرفه‌ای، شفاف و قانون‌مند را مسدود کرد؛ چرا که تجربه نشان داده انسجام واقعی نه از رهگذر حذف صداهای رسمی، بلکه از طریق تقویت رسانه‌های قابل اعتماد و پاسخ‌گو شکل می‌گیرد.

این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه آزادی رسانه‌ها حقی قانونی و تصریح‌شده در قوانین و اصول بنیادین کشور است، خاطرنشان کرد: اختلاف‌نظرهای سیاسی، سلیقه‌ای یا تحلیلی نباید به ابزاری برای حذف رسانه‌ها و محدود کردن جریان اطلاع‌رسانی حرفه‌ای تبدیل شود، چرا که چنین رویکردی در عمل به تضعیف گفت‌وگوی عمومی و کاهش اعتماد جامعه به رسانه‌های رسمی می‌انجامد.

رئیس انجمن صنفی روزنامه‌نگاران تهران با اشاره به بیانیه اخیر این انجمن تصریح کرد: توقیف رسانه، حتی اگر با ادعای تخلف همراه باشد، نباید جایگزین فرآیندهای روشن، شفاف و قانونی شود. چنانچه رسانه‌ای متهم به تخلف است، دستگاه قضایی می‌تواند با رعایت کامل تشریفات قضایی و اصول دادرسی منصفانه به موضوع رسیدگی کرده و در صورت اثبات اتهام، جرایم متناسب و مشخص در نظر بگیرد، اما تعطیلی ناگهانی یک بنگاه رسانه‌ای، بدون طی این مسیر حقوقی، نه توجیه حقوقی دارد و نه از منظر اجتماعی قابل دفاع است و پیامدهای آن فراتر از یک رسانه، کل نظام اطلاع‌رسانی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی تأکید کرد: چنین تصمیم‌هایی صرفاً متوجه یک نام یا یک روزنامه خاص نیست، بلکه به‌طور مستقیم معیشت ده‌ها روزنامه‌نگار، دبیر، خبرنگار و سایر نیروهای حرفه‌ای رسانه‌ای را در شرایطی که وضعیت اقتصادی کشور با دشواری‌های جدی روبه‌روست، به مخاطره می‌اندازد. اینها واقعیت‌ها و بدیهیاتی است که سال‌هاست از سوی جامعه رسانه‌ای گوشزد می‌شود، اما متأسفانه همچنان در فرآیند تصمیم‌گیری نادیده گرفته می‌شود.

زاهد با انتقاد از عملکرد نهادهای متولی حوزه رسانه گفت: این رخدادها در شرایطی اتفاق می‌افتد که دولت بارها در مواضع رسمی خود بر حفظ آزادی‌های اساسی، تقویت جامعه مدنی و حمایت از رسانه‌ها به‌عنوان یکی از ارکان توسعه سیاسی تأکید کرده است، با این حال، در وقایع اخیر نشانه‌ای از کنش مؤثر، پیش‌دستانه و مسئولانه از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای حل مسئله، میانجی‌گری نهادی و جلوگیری از تعمیق بحران مشاهده نشد.

فیاض زاهد گفت: انجمن صنفی روزنامه‌نگاران استان تهران مصرانه از نهادهای ذی‌ربط می‌خواهد با درک شرایط ویژه و حساس کشور، از تعطیل کردن اندک روزنه‌های باقی‌مانده اطلاع‌رسانی مستقل پرهیز کنند. خالی شدن فضای رسانه‌ای کشور از رسانه‌های حرفه‌ای و پاسخ‌گو، به‌صورت مستقیم و اجتناب‌ناپذیر مرجعیت خبری را به رسانه‌های بیرونی واگذار می‌کند که بخش قابل توجهی از آن‌ها نه دغدغه منافع ملی ایران را دارند، نه تابع قواعد حرفه‌ای روزنامه‌نگاری‌اند و نه در برابر افکار عمومی داخل کشور مسئولیتی احساس می‌کنند.

رئیس انجمن صنفی روزنامه‌نگاران تهران در ادامه افزود: تجربه سال‌های گذشته به‌روشنی نشان می‌دهد هرگاه رسانه‌های داخلی و مستقل تضعیف شده‌اند، میدان اطلاع‌رسانی به سرعت توسط جریان‌های غیررسمی، کانال‌های بی‌هویت و رسانه‌های برون‌مرزی پر شده است. این روند نه تنها یک تهدید جدی برای امنیت رسانه‌ای کشور محسوب می‌شود، بلکه به شکل مستقیم امنیت ملی، انسجام اجتماعی و توان مدیریت افکار عمومی را در معرض خطر قرار می‌دهد و یک زنگ خطر بلندمدت برای نظام اطلاع‌رسانی داخلی است.

زاهد با یادآوری نقش بی‌بدیل روزنامه‌نگاران در بحران‌های گذشته گفت: در جریان حوادث تلخ اخیر و حتی در طول جنگ ۱۲ روزه، روزنامه‌نگاران کشور، با همه تفاوت‌های فکری و گرایش‌های سیاسی، برای ارائه اطلاعات دقیق، مسئولانه و وطن‌دوستانه به مخاطبان تلاش کردند و از هیچ کوششی دریغ نکردند. اتخاذ تصمیم‌هایی از جنس توقیف رسانه‌ها و محدود کردن صدای این بدنه حرفه‌ای، غیرمنصفانه و دردناک است و پیامدهای آن فراتر از یک روزنامه، اعتماد عمومی و سلامت نظام اطلاع‌رسانی کشور را تهدید می‌کند و غیرقابل قبول است.

او در پایان تأکید کرد: انتظار می‌رود وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در تعامل سازنده با سایر نهادهای ذیربط، یک بار برای همیشه در سیاست تعطیلی رسانه‌ها تجدیدنظر کند و زمینه انتشار دوباره رسانه‌های مستقل را فراهم آورد. گفت‌وگو، شفافیت و حمایت از رسانه آزاد، نه یک تهدید، بلکه بخشی از راهکارهای پایدار برای عبور کشور از بحران‌ها و تقویت انسجام ملی است. همان‌گونه که گفتم، نادیده گرفتن این اصل، هزینه‌ای فراتر از یک روزنامه برای اعتماد عمومی، امنیت رسانه‌ای و سلامت جامعه به همراه خواهد داشت.