کمبود این ماده غذایی تهدیدی برای کاهش حافظه سالمندان

انتخاب مواد غذایی نه‌ فقط بر سلامت جسم، بلکه بر عملکرد مغز نیز به‌ویژه با افزایش سن تاثیر می‌گذارد. دانشمندان مدت‌هاست می‌دانند مصرف زیاد غذاهای فرآوری‌شده می‌تواند خطر چاقی، بیماری‌های قلبی و دیابت را افزایش دهد و اکنون نتایج تحقیقات جدید نشان می‌دهد، کمبود فیبر در رژیم غذایی نیز ممکن است به حافظه و عملکرد مغز آسیب برساند و این تاثیر حتی در مدت کوتاهی ظاهر شود.

در پژوهش انجام شده روی موش‌ها، مشخص شد که رژیم‌های کم‌فیبر و سرشار از مواد غذایی تصفیه‌ شده می‌توانند تنها پس از چند روز، حافظه هیجانی حیوانات مسن‌تر را مختل کنند. پژوهشگران بر بخشی از مغز به نام «آمیگدالا» تمرکز کردند، ناحیه‌ای کوچک اما مهم که به ما کمک می‌کند از تجربه‌های خطرناک یا منفی درس بگیریم. این بخش از مغز موجب می‌شود موقعیت‌های آسیب‌زا را به یاد بیاوریم تا در آینده از آن‌ها دوری کنیم. اگر «آمیگدالا» به‌درستی عمل نکند، فرد ممکن است در تشخیص خطر دچار مشکل شود و تصمیم‌های نادرست بگیرد یا در برابر کلاهبرداری و تهدیدها آسیب‌پذیرتر شود.

در این آزمایش، موش‌های جوان و مسن به‌مدت سه روز با رژیم معمولی یا چند نوع رژیم با مواد غذایی تصفیه‌شده تغذیه شدند. این رژیم‌های آزمایشی از نظر میزان چربی و قند متفاوت بودند، اما همگی یک ویژگی مشترک داشتند و فاقد فیبر بودند.

نتایج آزمایش‌های رفتاری نشان داد، موش‌های مسن که رژیم‌های کم‌فیبر دریافت کرده بودند، در به خاطر سپردن رویدادهای هیجانی مرتبط با پیامدهای منفی دچار مشکل شدند. در مقابل، موش‌های جوان چنین افت حافظه‌ای را نشان ندادند، موضوعی که نشان می‌دهد مغز سالمندان نسبت به تغذیه نامناسب حساس‌تر است.

نکته جالب این بود که اختلال حافظه بیشتر با «آمیگدالا» تا «هیپوکامپ» مرتبط بود؛ بخش دیگری از مغز که در حافظه نقش دارد. «هیپوکامپ» مسوول یادآوری مکان‌ها، رویدادها و تجربه‌های شخصی است، در حالی که «آمیگدالا» بیشتر با یادگیری هیجانی سر و کار دارد. بیشتر رژیم‌های حاوی مواد غذایی تصفیه‌شده بر «آمیگدالا» تاثیر گذاشتند، اما فقط برخی از آن‌ها «هیپوکامپ» را تحت تاثیر قرار دادند. این یافته نشان می‌دهد که بخش‌های مختلف مغز ممکن است واکنش متفاوتی به رژیم غذایی داشته باشند.

کمبود این ماده غذایی تهدیدی برای کاهش حافظه

پژوهشگران دریافتند، کمبود فیبر، نقش اصلی را در این آسیب‌ها ایفا می‌کند. فیبر در مواد غذایی مانند میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات و مغزها یافت می‌شود. بدن فیبر را به‌طور مستقیم هضم نمی‌کند، بلکه باکتری‌های مفید روده آن را تجزیه می‌کنند. در این فرآیند، موادی به نام اسیدهای چرب زنجیره کوتاه مانند «بوتیرات» تولید می‌شود که به کاهش التهاب، محافظت از دیواره روده و حمایت از سلامت مغز کمک می‌کنند.

در حیواناتی که رژیم کم‌فیبر داشتند، سطح «بوتیرات» به‌طور چشمگیری کاهش یافت. از آنجا که این ماده می‌تواند از روده به مغز منتقل شود، کاهش آن ممکن است زمینه افزایش التهاب در بافت مغز را فراهم کند.

دانشمندان همچنین تغییراتی را در ساختارهای ریز تولیدکننده انرژی داخل سلول‌های ایمنی مغز مشاهده کردند. در مغزهای مسن‌تر، این ساختارها توانایی کمتری برای سازگاری با استرس داشتند که می‌تواند به بروز مشکلات حافظه منجر شود.

یکی دیگر از یافته‌های مهم این بود که این مشکلات شناختی پیش از آن رخ داد که حیوانات دچار چاقی شوند. این موضوع نشان می‌دهد که اختلال عملکرد مغز می‌تواند خیلی سریع و حتی پیش از افزایش وزن قابل‌مشاهده ایجاد شود. این نتیجه، این تصور را که فقط چاقی طولانی‌مدت به مغز آسیب می‌زند، به چالش می‌کشد و اهمیت کیفیت رژیم غذایی روزانه را برجسته می‌کند.

البته باید توجه داشت که این پژوهش روی حیوانات انجام شده و برای تایید نتایج در انسان به مطالعات بیشتری نیاز است. با این حال، یافته‌ها با شواهد رو به رشدی همخوانی دارد که نشان می‌دهد، سلامت روده و سلامت مغز ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند.

نتایج این پژوهش بار دیگر اهمیت مصرف غذاهای سرشار از فیبر را برای حفظ سلامت جسم و روان، به‌ویژه در سالمندان، یادآوری می‌کند. نتایج نشان می‌دهد، افزایش مصرف فیبر ممکن است به محافظت از مغز در برابر آسیب‌های ناشی از افزایش سن کمک کند، هر چند پژوهش‌های آینده باید بررسی کنند که آیا مکمل‌های فیبر یا مواد مغذی خاص می‌توانند آسیب‌های ناشی از رژیم نامناسب را جبران کنند یا خیر.

در مجموع، نتایج پژوهش کنونی نشان می‌دهد، رژیم غذایی می‌تواند خیلی سریع بر عملکرد مغز تاثیر بگذارد و بر ضرورت داشتن تغذیه متعادل در تمام مراحل زندگی تاکید می‌کند.