پایش ویروس‌های منتقله از خون با فناوری بومی

به گزارش ایلنا به نقل از وبدا، مرکز تحقیقات فراورده های بیولوژیک و سلامت خون وابسته به مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون ایران مرکز تحقیقاتی تازه تاسیسی است که در زمینه مقالات علمی موفق عمل کرده است به نحوی که در سال گذشته ( 2025) 12 مقاله با وابستگی به این مرکز تحقیقات در مجلات نمایه های نوع یک به چاپ رسیده است. همچنین 11 پایان نامه دانشجویان کارشناسی ارشد و 5 پایان نامه دانشجویان مقطع PhD در این مرکز تحقیقات در حال اجرا است.  

مهتاب مقصودلو، معاون آموزشی و پژوهشی مؤسسه عالی طب انتقال خون ضمن اعلام این مطلب افزود: بیماری های قابل انتقال از طریق خون، مسئله مهمی در انتقال خون وسلامت خون است و غربالگری این عوامل ویروسی با چالشهای زیادی در دنیا مواجه است.

وی شرح داد: به طور پیوسته جهش در ژنوم ویروسها می تواند منجر به ایجاد ویروسهای نو پدید و باز پدیدی شود که تشخیص و شناسایی این ویروسها به کمک کیتهای حساس با فناوری های روز امکان پذیر است.

مقصودلو یکی از اهداف اصلی این مرکز تحقیقات را شناسایی، تشخیص و پایش عفونتهای قابل انتقال از راه خون و به کارگیری فناوری های نوین برای کاهش بار پاتوژنها دانست و افزود: تحقیقات در زمینه فراورده های بیولوژیک از دیگرماموریت های اصلی این مرکز است. 

شریفی رئیس مرکز تحقیقات نیز در مورد پروژه های در حال اجرا و بخشهای زیر مجموعه آن مطرح کرد: در حال حاضر 30 طرج پژوهشی مرتبط با اهداف مرکز تحقیقات تصویب و در حال اجرا می باشدکه  از مهمترین طرح های فناورانه و در حال اجرا در این مرکز تحقیقات، طراحی و ساخت کیت تشخیص ملکولی آربو ویروسها است.

 از این گروه ویروس ها، ویروس دنگی در مراکز انتقال خون جهان مورد توجه قرار گرفته است. البته طبق الزامات مراجع بین المللی فقط در شرایط خاص مانند اپیدمی بیماری نیاز به غربالگری اهداکنندگان خواهد بود.

وی افزود: این ویروس در برخی از استان های جنوبی کشور در افرادی که تردد با کشورهای همسایه و همجوار داشتند، گزارش شده است، لذا برای حفظ سلامت جامعه و همچنین سلامت خون و فرآورده ها لازم است شیوع آن درکشور پایش شود. 

شریفی تاکید کرد: درحین مصاحبه و مشاوره با داوطلبان اهدای خون، افرادی که سابقه مسافرت به مناطق آندمیک این ویروس از جمله کشورهای همجوار را داشته باشند و یا هرگونه علائم ناشی از بیماری را نشان دهند شناسایی و برای بازه زمانی محدودی تا سلامت کامل از اهدای خون معاف می شوند. 

وی توضیح داد: البته احتمال دارد داوطلبان اهدا به واسطه سفر توسط پشه ناقل آلوده شده و بدون علامت بالینی باشند. در این موارد از طریق آزمایش با این کیت ها می توان  آلودگی آنها به ویروس دنگی را بررسی کرد. کیت های فوق امکان شناسایی آلودگی افراد را با روش سرولوژیک و ملکولی مهیا می کند تا بتوان بدون نیاز به کیت های وارداتی پایش جامعه و داوطلبان اهدای خون را در صورت نیاز انجام داد.  

شریفی افزود: در حال حاضر در یک پروژه تحقیقاتی مصوب در این مرکز تحقیقات که در 4 استان کشور با هدف پایش اهداکنندگان خون انجام می شود. تا به حال هیچ مورد مثبتی از تب دنگی دیده نشده و این شواهد می تواند به تصمیم گیری سیاستگذاران سلامت خون کمک کند. 

تولید این کیت و کیت هایی برای سایر آربو ویروسها می تواند به کشورهای منطقه نیز عرضه شده و به سلامت جامعه و خون در کشورهای همسایه کمک کند، لذا تهیه کیت تشخیص مولکولی ویروس چیکون گونیا نیز به عنوان یک پایان نامه دانشجویی در دست اقدام هست.

وی از یک طرح فناورانه در زمینه فراورده های بیولوژیک خبر داد و گفت: در این طرح تولید پروتئین های نو ترکیب گروه های خون برای شناسایی آلو آنتی بادی ها در حال اجرا است.

موسسه در زمینه های مذکور به ویژه سلامت خون قبل از آغاز رسمی فعالیت مرکز تحقیقات فراورده های بیولوژیک و سلامت خون نیز فعالیت های متعدددی داشته است، از جمله این فعالیت ها می توان فعالیت آزمایشگاه ویروس شناسی و بایو بانک نمونه های مثبت بیماری های منتقله از راه خون را نام برد که اکنون زیرمجموعه این مرکز تحقیقات هستند.

 شریفی تاکید کرد: یکی از راهکارهای مهم برای شناسایی هرچه بیشتر نمونه های حاوی ویروس، افزایش حساسیت روشهای آزمایشگاهی مرسوم است. به همین منظور طرحی مصوب شده تا موارد شناسایی شده در روش های ملکولی با حساسیت بسیار زیاد، از طریق دیگری نیز تست و تایید شوند. 

رئیس مرکز تحقیقات بیولوژیک افزود: یکی از اهداف مهم برای فعالیت های فناورانه فوق، آمادگی لازم و توانمندسازی نیروی انسانی برای پاسخ در شرایط اپیدمی ویروس های نوپدید تا زمان امکان تامین کیت در جهان است. 

وی افزود: در مجموع می توان گفت در حال بررسی استقرار روشها و انجام طرح هایی هستیم که چشم انداز آمادگی برای پاسخ در شرایط اپیدمی ویروسهای نوپدید یا با روشهای پاتوژن یا فناوری کیت های ساخت داخل در شرایط اپیدمی فراهم شود. کسب مرجعیت علمی در زمینه سلامت خون یکی دیگر از اهدافی است که در برنامه های آینده دنبال می کنیم.