خط قرمز تهران، شرط واشنگتن؛ گره کور غنی‌سازی باز می‌شود؟

به گزارش ایلنا به نقل از الاخبار، در آستانه برگزاری دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا که قرار است فردا در ژنو و با میزبانی عمان برگزار شود، نشانه‌های اختلاف و فاصله جدی میان دو طرف همچنان آشکار است. این مذاکرات در حالی پیگیری می‌شود که فضای آن تحت تأثیر تهدیدها، تحرکات نظامی و اختلاف اساسی بر سر موضوع «غنی‌سازی» و «رفع تحریم‌ها» قرار دارد و برخی تحلیلگران نسبت به احتمال کشیده شدن روند گفت‌وگوها به تنش و تقابل هشدار می‌دهند.

دور نخست این گفت‌وگوها ۶ فوریه در مسقط و به‌صورت غیرمستقیم میان هیأت ایرانی به ریاست عباس عراقچی و هیأت آمریکایی به سرپرستی استیو ویتکاف برگزار شد. بنا بر گزارش‌ها، دو طرف در آن مرحله صرفا مواضع، مطالبات و انتظارات خود را طرح کردند و وارد چانه‌زنی درباره جزئیات نشدند؛ توافق بر ادامه مذاکرات، تنها دستاورد ملموس آن دور ارزیابی شد.

در فاصله میان دو دور، از طریق میانجی‌ها، ارزیابی‌های نهایی هر طرف درباره گفت‌وگوهای مسقط به طرف مقابل منتقل شد. اکنون پرسش اصلی این است که آیا این مواضع نشانه‌ای از انعطاف برای شکل‌گیری نقاط مشترک دارد یا شکاف‌ها همچنان عمیق و شانس توافق محدود است.

واشنگتن همزمان با اصرار بر ادامه مذاکره، راهبرد «مذاکره مسلحانه» را دنبال می‌کند؛ از یک سو بر میز گفت‌وگو تأکید دارد و از سوی دیگر بر تحرکات و آرایش نظامی خود در منطقه می‌افزاید. ناظران هدف نخست این رویکرد را افزایش فشار بر تهران برای پذیرش خواسته‌های آمریکا و هدف دوم را آمادگی برای اقدام نظامی در صورت شکست مذاکرات می‌دانند. دونالد ترامپ نیز بارها هشدار داده در صورت عدم توافق، «اتفاقات بدی» رخ خواهد داد.

در محور هسته‌ای، آمریکا همچنان بر «غنی‌سازی صفر» و خروج ذخایر اورانیوم با غنای بالا از ایران پافشاری می‌کند. با این حال، اظهارات متناقض مقامات آمریکایی درباره دامنه توافق، بر ابهام‌ها افزوده است. ترامپ که پیش‌تر دستیابی به توافقی محدود به موضوع هسته‌ای را ممکن دانسته بود، اخیرا اعلام کرده هر توافقی باید علاوه بر برنامه هسته‌ای، «برنامه موشکی و سایر موضوعات» را نیز دربر گیرد؛ موضعی نزدیک به دیدگاه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی که هفته گذشته در واشنگتن با او دیدار داشت. ترامپ همچنین در روزهای اخیر از «تغییر نظام» در ایران به‌عنوان گزینه‌ای مطلوب یاد کرده است.

در مقابل، تهران تأکید می‌کند برای توافق و در عین حال برای هر سناریویی آماده است، اما حاضر نیست برای پرهیز از جنگ، به توافقی ناعادلانه تن دهد. ایران تصریح دارد مذاکرات باید صرفا بر پرونده هسته‌ای متمرکز باشد و موضوعاتی چون برنامه موشکی خارج از چارچوب گفت‌وگوست. در عین حال، غنی‌سازی را «خط قرمز» خود می‌داند، هرچند از آمادگی برای کاهش سطح و حجم مواد غنی‌شده، مدیریت ذخایر با غنای بالا در داخل کشور و ازسرگیری فعالیت‌های عادی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خبر داده است. تهران در مقابل، رفع تحریم‌ها را انتظار بدیهی هر توافق می‌خواند.

مجید تخت روانچی در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی اعلام کرد اگر آمریکا آماده بحث درباره رفع تحریم‌ها باشد، ایران نیز برای بررسی سایر مسائل مرتبط با برنامه هسته‌ای آمادگی دارد، اما «صفرسازی غنی‌سازی» و پیوند زدن مذاکرات به برنامه موشکی را مردود دانست. وی تأکید کرد توان دفاعی ایران قابل مذاکره نیست.

در همین حال، ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از آماده‌سازی بسته‌ای از پیشنهادها برای «تسریع» روند مذاکرات ژنو خبر داد و گفت ایران درباره توقف غنی‌سازی یا خروج ذخایر از کشور گفت‌وگو نخواهد کرد. او با اشاره به سوابق بدعهدی آمریکا، افزود تهران «چندان خوش‌بین» نیست.

در عرصه منطقه‌ای، کشورهایی چون ترکیه، قطر، مصر، عمان و تا حدی عربستان در حمایت از مسیر دیپلماسی می‌کوشند از وقوع تقابل نظامی جلوگیری کنند؛ رخدادی که پیامدهای آن می‌تواند کل منطقه را دربر گیرد. در مقابل، تل‌آویو خواهان همسویی کامل تصمیمات واشنگتن با ملاحظات خود و گسترش دامنه هر توافق احتمالی است.

همزمان، رسانه‌های عبری از برگزاری نشست‌های امنیتی در تل‌آویو درباره ایران خبر داده‌اند و شبکه سی‌بی‌اس نیوز به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داده بحث‌هایی در پنتاگون و نهادهای اطلاعاتی درباره احتمال «حمایت از حملات اسرائیل به ایران» جریان دارد؛ از جمله در زمینه سوخت‌رسانی به جنگنده‌ها و مسیرهای پروازی. با این حال، برخی منابع از «پیشرفت‌هایی» در مذاکرات سخن گفته و تأکید کرده‌اند ایران در صورت رفع همه تحریم‌ها آماده امتیازدهی است.

در مجموع، بسیاری از ناظران معتقدند با توجه به ملاحظات سیاسی داخلی آمریکا و رویدادهای پیش‌رو، دو ماه آینده می‌تواند برای سرنوشت این پرونده تعیین‌کننده باشد؛ بازه‌ای که یا به گشایش دیپلماتیک می‌انجامد یا منطقه را به آستانه بحرانی تازه نزدیک‌تر می‌کند.