ابزارهای ساده‌ای که زندگی می‌سازند

بسیاری از ما لوازم‌التحریر را تنها به‌عنوان ابزارهایی برای نوشتن و ترسیم می‌شناسیم، اما در حقیقت این اقلام چیزی فراتر از ابزارهای ساده هستند. لوازم‌التحریر از جمله وسایلی هستند که تقریباً همه افراد از دوران کودکی با آن‌ها آشنا می‌شوند و در مقاطع مختلف زندگی، به اشکال گوناگون با آن‌ها سروکار دارند.

این ابزارهای به‌ظاهر ساده، از نخستین روزهای ورود به مدرسه تا سال‌های بعد، همواره بخشی جدایی‌ناپذیر از تجربه آموزش، نوشتن و ثبت خاطرات روزمره بوده‌اند. شاید کمتر به این موضوع فکر شود که چرا هنوز هم با وجود گسترش ابزارهای دیجیتال، قلم و کاغذ جایگاه خود را حفظ کرده‌اند و همچنان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

دفترچه‌ها، مدادها، خودکارها و دیگر اقلام نوشتاری، تنها وسایلی برای انجام تکالیف درسی یا یادداشت‌برداری نیستند، بلکه بخشی از زندگی روزمره افراد را شکل می‌دهند. بسیاری از خاطرات کودکی با بوی کاغذ نو، تراش تازه و دفترهای جلد رنگی گره خورده است. انتخاب یک دفتر یا قلم، گاه براساس سلیقه شخصی انجام می‌شود و می‌تواند حس تعلق یا علاقه فرد به نوشتن را افزایش دهد. همین انتخاب‌های ساده، نشان می‌دهد که لوازم‌التحریر فراتر از یک نیاز مصرفی، با احساسات و علایق افراد ارتباط پیدا می‌کنند.

در آغاز هر سال تحصیلی، بازار لوازم‌التحریر به یکی از پررونق‌ترین بخش‌های بازار تبدیل می‌شود و خانواده‌ها برای تهیه این اقلام وقت و هزینه قابل توجهی صرف می‌کنند. این خریدها تنها به تأمین نیاز آموزشی محدود نمی‌شود، بلکه بخشی از آمادگی ذهنی برای ورود به فضای جدید آموزشی را نیز در بر می‌گیرد. تنوع گسترده طرح‌ها، رنگ‌ها و مدل‌ها باعث شده است که لوازم‌التحریر به کالایی جذاب برای کودکان و نوجوانان تبدیل شود.

از سوی دیگر، لوازم‌التحریر در محیط‌های مختلفی از مدرسه و دانشگاه گرفته تا محل کار و خانه حضور دارند و کاربردهای متنوعی پیدا کرده‌اند. افراد با استفاده از این ابزارها برنامه‌ریزی می‌کنند، یادداشت برمی‌دارند، ایده‌های خود را ثبت می‌کنند و امور روزمره را سامان می‌دهند. همین حضور مداوم و گسترده، اهمیت این وسایل را در زندگی فردی و اجتماعی نشان می‌دهد و توجه به نقش و جایگاه آن‌ها را ضروری می‌سازد.

لوازم‌التحریر، ابزارهای روان‌شناختی

زهرا خواجویی، روان‌شناس کودک و نوجوان و مدرس دانشگاه پیام‌نور مرکز اصفهان در این باره به نقش لوازم‌التحریر در افزایش انگیزه و تقویت حافظه اشاره و اظهار می‌کند: لوازم‌التحریر نه‌تنها ابزاری برای نوشتن هستند بلکه ابزاری برای تربیت و پرورش ذهن‌های خلاق‌اند.

وی با اشاره به اینکه خط‌کش، تراش، مداد، پاک‌کن و دفتر از پراستفاده‌ترین لوازم‌التحریر در بین دانش‌آموزان و دانشجویان هستند، می‌افزایدد: «تراش» می‌تواند نماد این باشد که برای دوباره متولد شدن، باید بخشی از خود را رها کرد و «مداد» فرصتی است برای تمرین صبر.

این روان‌شناس کودک و نوجوان ادامه می‌دهد: «پاک‌کن» نیز یادآور این است که اشتباه هم بخشی از فرایند یادگیری و کسب تجربه است و هر صفحه از دفتر دنیای سفیدی است که بچه‌ها می‌توانند در آن خیال‌پردازی و فکر کنند و همین ابزارها هستند که به آن‌ها کمک می‌کند که خودشان را کشف کنند.

خواجویی اضافه می‌کند: اگرچه لوازم‌التحریر از نظر ظاهری، ساده به نظر می‌رسند و اغلب برای نوشتن طراحی شده‌اند، اما در حقیقت پر از پیام‌ها و هشدارهای روان‌شناختی هستند و این ابزارها به ما نشان می‌دهند که هر خط و نقاشی و حتی نوشته‌های کودکان، بیانگر وضعیت روحی و روانی آن‌هاست و اینکه چگونه با جهان پیرامون خود ارتباط برقرار می‌کنند.

وی به نقش لوازم‌التحریر در نظم‌دهی به افکار هم اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: بی‌نظمی یکی از بزرگ‌ترین موانع یادگیری است و اینجاست که نقش لوازم‌التحریر بر دانش‌آموزان به‌شکل یک راه‌حل عملی ظاهر می‌شود که به‌عنوان مثال استفاده از زونکن‌های طبقه‌بندی‌شده، برگه‌های یادداشت رنگی یا حتی تقویم‌های برنامه‌ریزی، به دانش‌آموزان می‌آموزد چگونه زمان و منابع خود را مدیریت کنند.

این مدرس دانشگاه می‌افزاید: اگر لوازم‌التحریر را از زاویه‌ای عمیق‌تر و معنوی‌تر نگاه کنیم، می‌توان آن‌ها را به‌عنوان پلی بین احساسات درونی و بیرونی افراد استفاده‌کننده در نظر گرفت.

لوازم‌التحریر و تقویت مهارت اجتماعی

شیرین ساروندی، با ۴۵ سال سابقه فعالیت در مقاطع مختلف آموزش‌وپرورش با ذکر مثال‌های مختلف لوازم‌التحریر را عامل مهم در مسئولیت‌پذیری و حس همکاری بین دانش‌آموزان می‌‍خواند و اظهار می‌کند: مهارت‌های اجتماعی زبان مشترک بین همکلاسی‌ها است و لوازم‌التحریر گاهی پلی برای برقراری این ارتباطات اجتماعی است.

وی نقش لوازم‌التحریر بر دانش‌آموزان را در زمینه، تشویق به مشارکت گروهی و تبادل ایده‌ها را تأثیرگذار دانست و به‌عنوان مثال می‌افزاید: وقتی دانش‌آموزی وسایل نوشتاری خود را با هم تیمی‌اش به اشتراک می‌گذارد تا نقاشی‌اش یا کاردستی‌اش کامل شود، نه‌تنها کار تیمی را می‌آموزد، بلکه اعتماد به نفسش در تعامل با دیگران، تقویت می‌شود.

این معلم ادامه می‌دهد: حتی طراحی‌های خلاقانه روی لوازم‌التحریر، می‌تواند موضوعی برای شروع گفت‌وگوهای دوستانه و ایجاد روابط اجتماعی قوی‌تر باشد.

ساروندی می‌افزاید: دانش‌آموزان نیز یاد می‌گیرند که در قبال نگهداری از وسایل خود هم مسئولیت‌پذیر باشند.

وی با اشاره به تجربه‌های آموزشی خود ادامه می‌دهد: زمانی که یک دانش‌آموز برای اولین بار مداد را در دست می‌گیرد، آن لحظه تنها آغاز یادگیری و نوشتن نیست، بلکه این لحظه آغاز آماده‌سازی ذهن برای یادگیری‌های طولانی‌مدت است و مداد ساده، به او نظم، دقت و تفکر را آموزش می‌دهد.

این معلم می‌گوید: مطالعات عصب‌شناسی نیز نشان می‌دهند که نوشتن با قلم مناطق بیشتری از مغز را فعال می‌کند و حافظه بلند مدت را تقویت می‌کند و لمس کاغذ و حرکت قلم نوعی ارتباط حسی میان اندیشه و جسم ایجاد می‌کند که در تایپ دیجیتال وجود ندارد.

لوازم‌التحریر کلید خلاقیت و سازمان دهنده ذهن

مریم عطاری، کارشناس ارشد روان‌شناسی تربیتی نیز درباره اهمیت لوازم‌التحریر در فرایند یادگیری اظهار می‌کند: امروزه بازار لوازم التحریر به طرز چشمگیری متنوع شده است و نباید آن را به‌عنوان ابزاری برای چشم و هم‌چشمی باقیمت‌های گزاف دانست.

وی می‌افزاید: لوازم التحریر، همکار نامرئی معلمان از دفترچه‌های ساده تا پیشرفته‌ترین ابزارهای طراحی است و هر وسیله نوشتاری بهانه‌ای است برای کشف دنیای دانش است

این روان‌شناس تربیتی با بیان این مطلب که اثر لوازم‌التحریر بر دانش‌آموزان فراتر از تکمیل تکالیف است، ادامه می‌دهد: آن‌ها اعتماد به نفس می‌سازند، خلاقیت را پرواز می‌دهند و حتی روابط اجتماعی را شکل می‌دهند، بنابراین انتخاب هوشمندانه این ابزارها نه‌تنها کیفیت یادگیری را بهبود می‌بخشد، بلکه لذت کشف و یادگیری را به تجربه‌ای فراموش‌نشدنی تبدیل می‌کند.

عطاری با بیان اینکه لوازم‌التحریر همچنان نیاز اصلی آموزش است، ادامه می‌دهد: لوازم‌التحریر فانتزی جذابیت زیادی دارد، دانش‌آموزان به کارایی آن‌ها دقت چندانی ندارند و از این رو با خرید این لوازم لوکس و فانتزی تنها بار اضافی بر اقتصاد خانواده‌ها وارد می‌شود.

وی می‌افزاید: برخی والدین تصور می‌کنند با خرید لوازم‌التحریر زیاد و لوکس می‌توانند محبت خود را به کودکانشان ثابت کنند در حالی که خرید لوازم‌التحریر مناسب کودک برای مدرسه در واقع شروع تعلیم و تربیت کودک است و اگر در این مرحله کودک مردود شود، چگونه می‌تواند به راحتی در زندگی تحصیلی‌اش موفق باشد؟

این روان‌شناس تربیتی در ادامه اضافه می‌کند: این ابزارها نقش مهمی را در آموزش کودکان، رشد ذهنی و پرورش مهارت‌های هنری آن‌ها ایفا می‌کنند و با استفاده از لوازم مناسب، فرایند خلاقیت و تولید آثار هنری را ممکن می‌سازند و پلی میان ذهن و دست هنرمند برای خلق آثار هنری است.

لوازم‌التحریر غیر ایرانی هویت ایرانی را تهدید می‌کند

ایلیا طباطبایی، کارشناس فرهنگی لوازم‌التحریر ایرانی نیز در این باره می‌گوید: در زمینه خرید لوازم‌التحریر استفاده از وسایلی که با فرهنگ ما سنخیت ندارد، پذیرش هنجارهای جامعه را برای دانش آموزان سخت‌تر می‌کند.

وی می‌افزاید: با توجه به اینکه کودکان از رشد فکری و عاطفی کاملی برخوردار نیستند و در پی قهرمان در زندگی خود هستند از این رو شخصیت‌های کارتونی را به‌عنوان الگو انتخاب می‌کنند و به نوعی با آن شخصیت همزاد پنداری می‌کنند، اما چون این شخصیت‌ها با هنجارهای جامعه ما سنخیت ندارند سبب آسیب‌های فکری و روحی در نوجوانان می‌شود.

این کارشناس فرهنگی بیان می‌کند: لوازم‌التحریرهای با مارک‌های غیرایرانی بی‌تناسب با فرهنگ ما در تضاد کامل با فرهنگ ما افزایش یافته است و اثرات این لوازم که از کودکی استفاده می‌شوند روی اندیشه و نگرش و عقاید کودکان نقش نامطلوبی می‌گذارد.

طباطبایی می‌گوید: این در حالی است که ما در کشور خودمان هم شخصیت‌های محبوب علمی، تاریخی، ورزشی و هنری داریم و نباید کودکانمان لوازم‌التحریرهایی بخرند که تصاویر خیالی باربی، بت‌من، مرد عنکبوتی، هری پاتر و… داشته باشند.

وی تأکید می‌کند: این اقلام، از مداد و پاک‌کن تا دفترچه‌های رنگارنگ، نمادهایی از صبر، اصلاح اشتباهات و سازمان‌دهی افکار هستند و فرایند یادگیری را از حافظه شفاهی به مکتوب ارتقا می‌دهند.

به گزارش ایسنا، در مجموع، لوازم‌التحریر اگرچه در نگاه نخست وسایلی ساده و روزمره به نظر می‌رسند، اما حضور مستمر آن‌ها در زندگی آموزشی و فردی افراد، نشان‌دهنده جایگاه پررنگ‌شان در مسیر یادگیری و شکل‌گیری عادت‌های فکری است. از انتخاب یک مداد ساده تا ورق زدن دفترهای رنگی، هرکدام می‌توانند آغازگر مسیری باشند که به نظم، خلاقیت و رشد فردی ختم می‌شود. آنچه اهمیت دارد، توجه آگاهانه خانواده‌ها و نظام آموزشی به نقش این ابزارها و پرهیز از نگاه صرفاً مصرفی به آن‌هاست. به نظر می‌رسد بازنگری در شیوه انتخاب و استفاده از لوازم‌التحریر، می‌تواند گامی مؤثر در بهبود کیفیت آموزش و تقویت تجربه یادگیری دانش‌آموزان باشد؛ موضوعی که همچنان نیازمند توجه و بررسی بیشتر است.

منبع : ایسنا