افت تحصیلی دانش‌آموزان معلولِ آموزش مجازی است یا تعطیلی‌های مکرر؟

به گزارش ایسنا، در سال‌های اخیر، نظام آموزشی ایران با چالش‌های متعددی روبه‌رو بوده است؛ از تعطیلی‌های پی‌درپی مدارس به دلیل شرایط بحرانی گرفته تا گسترش آموزش مجازی؛ که به‌عنوان راهکاری اضطراری مطرح شد. اما این تغییرات نه‌تنها نتوانستند کیفیت آموزش را ارتقا دهند، بلکه به گفته کارشناسان، افت تحصیلی دانش‌آموزان را تشدید کرده‌اند.

محمد داوری، معلم و کارشناس آموزش، در گفت‌وگو با خبرآنلاین به بررسی دقیق علل کاهش عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان پرداخته و ابعاد مختلف این بحران را، از انگیزه‌های فردی تا ضعف زیرساخت‌ها و ناکارآمدی روش‌های تدریس، بررسی کرده است.

این کارشناس، افت تحصیلی دانش‌آموزان را پدیده‌ای چندوجهی می‌داند که در سه محور اصلی قابل بررسی است: 

- انگیزه تحصیلی پایین: به گفته او، «بسیاری از دانش‌آموزان انگیزه لازم برای ادامه تحصیل ندارند. آنان چشم‌انداز روشنی از آینده تحصیلی خود نمی‌بینند و ارتباطی میان کیفیت زندگی آینده و تحصیلات در کشور احساس نمی‌کنند. این بی‌انگیزگی سبب می‌شود دانش‌آموزان نه برای مطالعه دروس غیرجذاب، نه برای حضور در کلاس‌های غیرجذاب، و نه برای تحصیلاتی که آینده امیدوارکننده‌ای ندارد، انگیزه‌ای داشته باشند.»

- محتوای غیرجذاب کتاب‌های درسی: داوری تأکید می‌کند: «محتوای آموزشی موجود توانایی جذب دانش‌آموزان را ندارد. کتاب‌های درسی فاقد جذابیت لازم هستند و همین امر موجب می‌شود دانش‌آموزان علاقه‌ای به مطالعه و یادگیری نشان ندهند.»

- روش‌های تدریس فرسوده و سنتی: «شیوه‌های تدریس کهنه و غیرجذاب، انگیزه دانش‌آموزان را بیش از پیش کاهش داده است. این روش‌ها سال‌هاست بدون تغییر باقی مانده و نتوانسته‌اند خود را با نیازهای نسل جدید هماهنگ کنند.»

به باور داوری، عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان سال به سال کاهش یافته و تعطیلی‌های اخیر این روند را تشدید کرده است. مدارس از روال نسبی خود خارج شده‌اند، خانواده‌ها دچار بی‌برنامگی شده‌اند و این بی‌برنامگی‌ها افت تحصیلی را عمیق‌تر کرده است. 

 آموزش مجازی در مقاطع پایین‌تر ناکارآمد است

یکی از محورهای مهم صحبت‌های این کارشناس آموزش، بررسی کارآمدی آموزش مجازی در مقاطع مختلف تحصیلی است. او معتقد است که آموزش غیرحضوری هرچه در سنین پایین‌تر اجرا شود، ناکارآمدتر خواهد بود: «در مقطع ابتدایی، به‌ویژه پایه‌های اول تا سوم، آموزش غیرحضوری بسیار ضعیف عمل کرده و افت تحصیلی در این مقاطع بیشتر نمود پیدا کرده است. به عبارتی، در مقاطع پایین‌تر تحصیلی، این ناکارآمدی بیشتر خود را نشان می‌دهد، زیرا کودکان نیاز بیشتری به تمرکز و تعامل حضوری دارند.»

او هم‌چنین اضافه می‌کند: «ضعف زیرساخت‌های اینترنت و سامانه‌های آموزشی نیز مشکل را دوچندان کرده است. تنها تعداد محدودی از مدارس و خانواده‌ها به امکانات مناسب دسترسی دارند و بخش بزرگی از دانش‌آموزان عملاً از آموزش غیرحضوری محروم می‌شوند.

حتی دانش‌آموزانی که از امکانات و سامانه‌های مناسب برخوردارند، در محیط غیرجدی خانه تمرکز لازم برای یادگیری را پیدا نمی‌کنند. در این میان، کلاس‌های غیرحضوری تنها می‌توانند نقش مکمل داشته باشند و هرگز جایگزین آموزش حضوری نمی‌شوند.»

از طرفی، تعطیلی‌های پی‌درپی مدارس نیز مزید بر علت شده است. داوری توضیح می‌دهد: «این تعطیلی‌ها باعث بی‌برنامگی خانواده‌ها و مدارس شده و روند افت تحصیلی را تشدید کرده است. در شرایطی که نظام آموزشی ناکارآمد است و محتوای درسی و روش‌های تدریس جذابیت ندارند، تعطیلی‌های مکرر مدارس ضربه‌ای مضاعف به کیفیت آموزش وارد کرده‌اند.»

هنرستانی‌ها کلاس‌های مجازی را جدی نمی‌گیرند

داوری در ادامه به وضعیت دانش‌آموزان هنرستانی اشاره می‌کند و مشکلات آنان را جدی‌تر از سایر مقاطع می‌داند: «واحدهای عملی و کارگاهی هنرستان‌ها مبتنی بر تجربه، آزمایش و خطا هستند. در فضای غیرحضوری، این واحدها عملاً از معنا تهی می‌شوند. حتی اگر پلتفرم‌های قوی و امکانات اشتراک‌گذاری فیلم و تصویر وجود داشته باشد، باز هم کیفیت آموزش افت می‌کند، زیرا دانش‌آموزان باید درگیر موقعیت عملی شوند. از همین رو، بسیاری از دانش‌آموزان هنرستانی، کلاس‌های غیرحضوری را جدی نمی‌گیرند و در آنها شرکت نمی‌کنند.»

این کارشناس توضیح می‌دهد: «بر اساس بررسی‌های تجربی، حتی در بهترین مدارس و شرایط، حداکثر ۵۰ درصد دانش‌آموزان حضور جدی در کلاس‌های غیرحضوری دارند. این رقم در سطح عمومی مدارس به کمتر از ۳۰ درصد و در هنرستان‌ها به زیر ۲۰ درصد کاهش می‌یابد. با این تفاسیر، هرچه واحدها عملی‌تر باشند، کارآمدیِ آموزش غیرحضوری کاهش و افت عملکرد تحصیلی افزایش می‌یابد.» 

راهکارهای پیشنهادی برای کاهش آسیب‌ها

داوری راهکارهایی برای کاهش آثار منفی آموزش مجازی و تعطیلی‌های مکرر ارائه می‌دهد: 

- استفاده از محتوای آموزشی آفلاین: خانواده‌ها و دانش‌آموزان می‌توانند از محتوای آفلاین بهره‌مند شوند و برنامه اختصاصی خود را داشته باشند، بدون آنکه امید زیادی به مدارس و آموزش و پرورش داشته باشند. در همین نظام آموزشی ناکارآمد، برخی دانش‌آموزان و خانواده‌ها جدی‌تر عمل می‌کنند و آینده خود را با چشم‌انداز تحصیلی گره زده‌اند. برای این گروه، داشتن برنامه اختصاصی و بهره‌گیری از محتوای آفلاین بسیار مؤثر است.

- بهره‌گیری از معلمان خصوصی: آن دسته از دانش‌آموزانی که امکان دسترسی دارند، می‌توانند از معلمان خصوصی استفاده کنند.

- تشکیل کلاس‌های حضوری گروهی: دوستان و دانش‌آموزانی که خانه‌هایشان نزدیک به یکدیگر است، می‌توانند کلاس‌های حضوری گروهی تشکیل دهند و دروس را با هم تمرین کنند؛ حتی بهره‌گیری از مدرس خصوصی برای این گروه‌ها مفید است؛ تا هزینه‌ها کاهش یابد و کیفیت آموزش افزایش پیدا کند. 

این کارشناس تأکید می‌کند که در نظام آموزشی ناکارآمد فعلی، خانواده‌ها و دانش‌آموزان باید نقش فعال‌تری در جبران کمبودها ایفا کنند و تنها با اتکا به مدارس نمی‌توان انتظار بهبود داشت. 

منبع : ایسنا