تالاب مهارلو در تلاقی بقا و تهدید/ از زادآوری فلامینگوها تا هشدار درباره سد تنگ‌سرخ شیراز

این تالاب که بخش عمده پهنه آبی آن در حوزه شهرستان شیراز قرار دارد، سال‌هاست نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی و تعادل اکولوژیک منطقه ایفا می‌کند. حضور پرندگان مهاجر و آبزی، مهارلو را به یکی از کانون‌های مهم طبیعی فارس تبدیل کرده است.

در عین حال، کاهش منابع آب زیرزمینی، فرونشست زمین در برخی نقاط پیرامونی و افزایش فشارهای انسانی، زنگ خطر را برای این زیست‌بوم ارزشمند به صدا درآورده است؛ موضوعی که هم مسئولان محیط زیست و هم فعالان مردمی بر آن تأکید دارند.

مهارلو؛ زیستگاه اصلی زادآوری فلامینگوها در فارس

منصور شیروانی، رئیس اداره محیط‌زیست سروستان، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: تالاب مهارلو با مساحت حدود ۲۹ هزار هکتار یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های آبی استان است که بیشترین پهنه آن در محدوده شیراز قرار دارد.

وی با اشاره به تنوع پرندگان حاضر در تالاب گفت: گونه‌هایی نظیر فلامینگو، درنا، اردک سرسبز و ایگرت در این تالاب زیست می‌کنند که بخشی از آن‌ها فصلی هستند.

شیروانی با بیان اینکه مهارلو تنها دریاچه استان فارس است که در تابستان نیز آب دارد، افزود: فلامینگوها در خرداد و تیرماه در این تالاب زادآوری می‌کنند و این منطقه مهم‌ترین زیستگاه تولیدمثل این گونه در فارس محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: در سال‌هایی که وضعیت آبی تالاب بختگان مناسب‌تر است، بخشی از فلامینگوها به آن منطقه مهاجرت می‌کنند، اما با کاهش آب، دوباره به مهارلو بازمی‌گردند.

نقش پساب در ماندگاری آب تالاب

رئیس اداره محیط‌زیست سروستان، درباره علت خشک نشدن کامل تالاب در فصل گرما گفت: انتقال پساب تصفیه‌خانه شیراز به این تالاب باعث شده است مهارلو حتی در گرم‌ترین ماه‌های سال نیز به طور کامل خشک نشود.

وی درباره پوشش گیاهی منطقه نیز بیان کرد: گونه شاخص تالاب «نی» است و در اطراف آن پوشش‌های مرتعی وجود دارد. در بخش‌های جنوب‌شرقی که به ارتفاعات منتهی می‌شود نیز درختچه‌های کوهستانی از جمله بادام کوهی دیده می‌شود.

تعارضات کشاورزی و فرونشست زمین

شیروانی، مهم‌ترین چالش تالاب را تعارض با برخی کشاورزان مناطق شمالی عنوان کرد و گفت: در گذشته بخشی از اراضی دولتی تخریب و تصرف شده که در حال پیگیری برای بازپس‌گیری آن‌ها هستیم.

وی با اشاره به کاهش سطح آب‌های زیرزمینی افزود: در برخی مناطق از جمله محدوده قندیلک، پدیده فرونشست زمین مشاهده می‌شود و نظارت حفاظتی در کل محدوده تالاب ادامه دارد.

کمبود محیط‌بان و فشارهای انسانی

در ادامه، سلمان اکبری، همیار طبیعت و همکار اداره محیط زیست و منابع طبیعی در حوزه تالاب مهارلو، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: در قالب همکاری با محیط زیست و منابع طبیعی، اقداماتی نظیر ساخت آبشخور برای حیات‌وحش، مشارکت در اطفای حریق و کاشت گیاهان دارویی و درختان بومی انجام می‌شود.

وی با قدردانی از فعالیت تشکل «عاشقان طبیعت سروستان» افزود: این تشکل ثبت شده است و در کنار گروه‌هایی از شیراز در برنامه‌های پاکسازی تالاب مشارکت دارد.

اکبری با تأکید بر کمبود نیروی محیط‌بان گفت: حفاظت از تالاب با تعداد محدود نیروها دشوار است و این موضوع یکی از چالش‌های اصلی منطقه به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: برخی کشاورزان از آب تالاب که باید برای حیات‌وحش حفظ شود، برای کشت محصولات کشاورزی استفاده می‌کنند و در اراضی اطراف روستاهای قندیلک و چاه‌شیرین نیز استفاده از آب‌های آلوده نگرانی‌هایی ایجاد کرده است.

برداشت نمک و نگرانی از سد تنگ‌سرخ شیراز

اکبری همچنین به استخراج نمک از تالاب اشاره کرد و افزود: با وجود برداشت نمک، سهمی از عواید آن به حفاظت از تالاب اختصاص نمی‌یابد، در حالی که می‌توان بخشی از این درآمد را صرف تقویت حفاظت کرد.

وی درباره تأمین آب تالاب گفت: بخشی از آب مهارلو از دشت سروستان و بخشی از روان‌آب‌های محدوده تنگ‌سرخ تأمین می‌شود و در صورت احداث سد در این منطقه، یکی از مسیرهای اصلی ورود آب مسدود خواهد شد.

به گفته وی، در صورت اجرای این طرح، خطر خشک شدن تالاب و تشدید ریزگردهای نمکی در سروستان و حتی شیراز وجود دارد و تشکل‌های محیط‌زیستی نسبت به این موضوع اعتراض کرده‌اند.

ضرورت مدیریت یکپارچه برای نجات مهارلو

به گزارش ایسنا، مجموع اظهارات مسئولان و فعالان محیط زیست نشان می‌دهد تالاب مهارلو، با وجود اهمیت زیست‌محیطی و نقش کلیدی در زادآوری فلامینگوها، با فشارهای متعددی مواجه است.

کارشناسان بر این باورند که حفاظت پایدار از این تالاب نیازمند تقویت یگان حفاظت، مدیریت دقیق منابع آب، تعیین تکلیف برداشت‌های اقتصادی و توجه جدی به ارزیابی‌های زیست‌محیطی طرح‌های عمرانی است؛ در غیر این صورت، مهارلو که امروز پناهگاه پرندگان مهاجر است، ممکن است در آینده با خطر خشکی و پیامدهای گسترده زیست‌محیطی روبه‌رو شود.

منبع : ایسنا