مدیر حوزه‌های علمیه: کتاب سال حوزه، به آینه تحولات علمی و راهبری تحقیقات آینده تبدیل شود

علیرضا اعرافی در مراسم معرفی و تقدیر از برگزیدگان بیست‌وهفتمین همایش کتاب سال و نهمین جشنواره مقالات علمی حوزه علمیه که امروز شنبه ۲۵ بهمن در مدرسه امام کاظم (ع) برگزار شد، با اشاره به بیانیه «حوزه پیشرو و سلامت» بیان کرد: پنجمین محور این بیانیه به نوآوری‌های تمدنی در چارچوب پیام جهانی اسلام اختصاص دارد که برجسته‌ترین انتظار از حوزه علمیه است. استقرار تمدن اسلامی، برترین هدف انقلاب بوده و حوزه در این مسیر وظیفه ترسیم خطوط اصلی این تمدن و سپس فرهنگ‌سازی آن در جامعه را بر عهده دارد که از مصادیق «بلاغ مبین» است.

مدیر حوزه‌های علمیه سراسر کشور ادامه داد: شاید در نگاه اول، این سخن بلندپروازی تلقی شود؛ همان‌گونه که در آن شب تاریخی پس از حمله به فیضیه در سال ۱۳۴۲، امام راحل تعبیر «اینها می‌روند و شما می‌مانید» را فرمودند و برخی آن را آرزوپروری می‌پنداشتند. اما گذر زمان نشان داد که ایمان و توکل، کوه موانع را از جا برمی‌کند و کید دشمنان در برابر سنت الهی ناکارآمد است.

اعرافی در ادامه به شخصیت کم‌نظیر آیت‌الله سید محمدباقر صدر اشاره و یادآور شد: ایشان از جمله بزرگانی هستند که می‌توان آن‌ها را معمار اندیشه اسلامی در عصر حاضر و جهان معاصر نامید. هنگام شهادت حدود ۴۷ سال داشتند، با این حال عظمت و نبوغ علمی ایشان چنان است که امروز در هر درس فقه، اصول، حدیث، کلام و تفسیر، نام بلند و اندیشه‌های بکرشان حضوری پررنگ دارد.

وی افزود: آیت‌الله سید محمدباقر صدر نابغه‌ای که در اوج اجتهاد و در دهه سوم عمر مبارک خود، کتاب‌ها و نظریات بزرگی همچون «فلسفتنا»، «اقتصادنا» و «الاسس المنطقیه» را بر جهان اسلام نورافشانی کرد. او معادلات علمی و فکری عالم اسلام را دگرگون ساخت و به جریان‌های اسلامی، اقتدار معرفتی در برابر گفتمان‌های لیبرالیستی، سوسیالیستی و اندیشه‌های انحرافی بخشید.

مدیر حوزه‌های علمیه سراسر کشور تصریح کرد: این عظمت در دو سه دهه قابل وصف نیست و نوری که از این شهید بزرگوار بر عالم اسلام تابید، توصیف‌ناپذیر است. به‌حق، شهید صدر از معماران اندیشه معاصر اسلامی است و با اتکا بر منابع اصیل، نوآوری‌های بزرگی در تبیین اسلام در برابر سیل مهاجم اندیشه‌های غربی پدید آورد.

وی با بیان اینکه شهید صدر هم در میدان نظر و هم در میدان عمل درخشید، ادامه داد: باید به یاد داشته باشیم که ایشان می‌توانست خود را از گفتمان انقلاب اسلامی جدا کند و بماند، اما همه وجود و نبوغ خویش را قربانی راه اسلام و انقلاب اسلامی کرد. در آخرین روزهای حیاتشان، صدام پیام داد که اگر دست از گفتمان امام بردارید، «انت سید العراق» و آزادید. اما ایشان برخاست و فرمود: «انا مستعدون للاعدام» و به سوی شهادت در راه خدا حرکت کرد. این نابغه بزرگ، این‌گونه هم در میدان نظر، عرصه‌های بلند را گشود و هم در میدان عمل، در جهاد فی سبیل‌الله مقاومت کرد و تا مرزهای شهادت راه پیمود.

وی به روش تبیینی شهید صدر پرداخت و افزود: مرحوم شهید صدر برای تبیین اسلام و مواجهه با جریان‌های ضد اسلامی، اندیشه‌های رقیب را از بن و اساس می‌شناخت. هرگز مواجهه ایشان سطحی و ساده‌انگارانه نبود و این بسیار مهم است که ما در برابر اندیشه‌های رقیب، ریشه‌های فلسفی و معرفتی آنها را به درستی بشناسیم.

اعرافی با بیان اینکه در مقام ارائه نیز ایشان تبیینی دقیق و منصفانه از دیدگاه‌های مقابل داشتند، گفت: به‌عنوان مثال در اقتصاد، تصویری که از اقتصاد سوسیالیستی و سرمایه‌داری ارائه دادند، بسیار دقیق بود. هم ریشه‌ها را به‌خوبی می‌شناختند و هم در ارائه، منصفانه حرف رقیب را بیان می‌کردند.

وی ادامه داد: وی پس از آن، نقدی دقیق و قانع‌کننده ارائه می‌دادند و در این سه مرحله یعنی شناخت، ارائه و پاسخگویی، هیچ کم نمی‌گذاشتند. به همین دلیل است که کتاب «فلسفتنا» و «اقتصادنا» در آن روزگار که امواج غیرالهی بر دانشگاه‌ها سایه افکنده بود، آن موج‌ها را شکستند و موازنه فکری را در جهان اسلام تغییر دادند.

اعرافی با بیان اینکه ویژگی دیگر وی، ارائه نظریه‌های بدیل فراتر از نقد صرف بود، اعلام‌ کرد: ایشان صرفاً به نقد اکتفا نمی‌کردند، بلکه در برابر اندیشه‌های مخالف اسلام، اندیشه‌های نظام‌مند اسلام را ارائه می‌فرمودند. همچنین فراتر از گفتمان درون حوزوی، با گفتمان‌های دانشگاهی و بین‌المللی آشنا بودند.

مدیر حوزه‌های علمیه بیان کرد: ما یک گفتمان تخصصی درون حوزوی داریم که بسیار عمیق و مغتنم است، اما آنگاه می‌توانیم وارد کارزارهای بزرگ معرفتی شویم که از گفتمان‌های حاکم بر مسائل علمی آگاه باشیم. روش عمیق و اجتهادی ایشان که در آن هیچ تردیدی نبود و قدرت بیان و قلم گویا و مؤثر، از دیگر ویژگی‌های ممتاز ایشان به شمار می‌رفت.

وی با بیان اینکه در پرتو همین ویژگی‌ها بود که شهید صدر توانست معادلات فکری و معرفتی را تغییر دهد، افزود: این هنر بزرگی است که از همه برنمی‌آید و اساتید و جوانان هوشمند ما در حوزه باید این راه نورانی را طی کنند. ما باید این جرئت و آگاهی لازم برای تغییر معادلات فکری حاکم بر جهان را داشته باشیم.

اعرافی در ادامه با اشاره به نوآوری‌های بنیادین شهید صدر بیان کرد: غیر از مباحث فقهی و اصولی، چهار کار ناب از ایشان به یادگار مانده که بنیان کارهای فراوان دیگر است. روش شهید صدر در «فلسفتنا» یک روش جدید و بسیار ارزشمند است که نکته‌های نابی را بر پرونده فلسفی ما افزود.

وی افزود: در «اقتصادنا» راه و رسم نظام‌سازی درست و مجتهدانه را به حوزه‌های علمیه آموختند. در «الاسس المنطقیه» روش استقرایی را با تقریری جدید و عمیق بیان کردند که در تحقیقات اصولی ایشان نیز انعکاس یافت. چهارم، بحث‌های قرآنی ایشان در «محاضرات» است که همگی در درون خود، روش‌های نوینی را برای گسترش مرزهای علوم اسلامی ارائه کردند.

مدیر حوزه‌های علمیه در بخش دیگری از سخنان خود گفت: اگر بخواهیم ده نفر را در یکصد سال اخیر به عنوان قله‌های اثرگذار بر اندیشه اسلامی به شمار آوریم، پس از امام راحل عظیم‌الشأن و علامه طباطبایی، باید از شهید صدر به عنوان یک خورشید فروزان نام ببریم.

اعرافی ضمن تکریم آیت‌الله فیاضی از اساتید برجسته حوزه، به ارزیابی کتاب سال حوزه پرداخت و تصریح کرد: کتاب سال حوزه، آینه‌ای از تحقیقات حوزه است، اما نه آینه‌ای تمام‌نما. تحقیقات وسیعی در درس‌های خارج و بحث‌های عمیق حوزوی داریم که باید برای ارائه آن‌ها چاره‌ای بیندیشیم. این رویداد به طور نسبی، آینه تحولات علمی حوزه است و می‌تواند راهبر و راهنمای آینده تحقیق باشد.

وی در پایان اضافه کرد: ما باید در این آینه هم قوت‌ها را ببینیم و هم خلأها و ضعف‌های فراوان را مشاهده کنیم و برای جبران آن‌ها تلاش کنیم. هر سال تحلیل‌هایی ارائه می‌شود که بر برنامه‌های حوزه تأثیر دارد، اما هنوز کافی نیست و باید از انفعال به سمت فعالیت حرکت کنیم.

منبع : ایسنا