نمایش «منطق‌الطیر»؛ خوانشی نمایشی از سلوک در صحنه تئاتر تبریز

هادی ولی‌پور، نویسنده، طراح و کارگردان نمایش «منطق‌الطیر»، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: نزدیک به دو دهه است که در حوزه فعالیت‌های فرهنگی و هنری، به‌ویژه تئاتر و پژوهش‌های مرتبط با انسان‌شناسی نمایش، فعالیت مستمر داشتم و انتخاب متن «منطق‌الطیر» عطار، حاصل دغدغه‌ای جدی نسبت به وضعیت اجتماعی امروز و نیاز جامعه به بازخوانی مفاهیمی همچون صبوری، همدلی و اتحاد بوده است.

وی ادامه داد: انتخاب متن برای تئاتر همواره یکی از مهم‌ترین و دشوارترین دغدغه‌های هنرمندان این حوزه است، اما هنرمندانی در این مسیر موفق‌تر هستند که وضعیت موجود جامعه را به‌دقت رصد می‌کنند. کشور ایران، به واسطه ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و تمدنی خود، چه در داخل و چه در خارج، همواره در معرض تهدیدهایی قرار داشته که یکی از اهداف آن‌ها، تضعیف اتحاد و همبستگی میان اقوام ایرانی بوده است.

این کارگردان افزود: از همان مراحل اولیه ایده‌پردازی، نگارش و حرکت به‌سوی اجرا، تلاش کردیم تمرکز ویژه‌ای بر مفهوم صبر و هفت وادی سلوک در «منطق‌الطیر» ایحاد کنیم. پرندگانی که در این منظومه مسیر دشوار و پررنجی را طی می‌کنند، با وجود تمامی مشکلات، صبور باقی می‌مانند و این صبوری تنها در سایه اتحاد و حرکت جمعی معنا پیدا می‌کند.

ولی‌پور خاطرنشان کرد: آن چه برای گروه اجرایی این نمایش اهمیت اساسی داشته، بازنمایی مفهوم اتحاد میان اقوام و افراد مختلف جامعه بوده است؛ مفهومی که به‌صورت نمادین با حضور ۳۰ پرنده روی صحنه شکل گرفته و این ۳۰ پرنده، در نهایت مصداق همان «سیمرغ» عطار هستند.

وی با اشاره به ترکیب بازیگران نمایش گفت: در این اثر، از بازیگرانی استفاده شده که بسیاری از آن‌ها یا تجربه کمی در تئاتر داشته‌اند یا برای نخستین‌بار روی صحنه حرفه‌ای حضور پیدا کرده‌اند. کار با بازیگران تازه‌کار، در کنار دشواری‌های آموزشی و اجرایی، مزیت مهمی دارد و آن، نداشتن قالب‌های کلیشه‌ای و فرم‌پذیری بالای آن‌هاست. نزدیک به نیمی از گروه، تجربه نخست اجرای خود در برابر تماشاگر را در این تئاتر اجرا کردند.

ولی‌پور تأکید کرد: ضعف‌ها همواره در هر اثر نمایشی وجود دارد و ممکن است در متن یا اجرا دیده شود، اما هدف اصلی گروه، انتقال پیام اثر و برقراری ارتباط مؤثر با مخاطب بوده است. خوشبختانه بازخوردهای مخاطبان نشان‌دهنده موفقیت بازیگران و همراهی تماشاگران با کلیت اثر بوده است.

سخنی با عوامل نمایش

طراح صحنه نمایش، نیز در گفت‌وگو با ایسنا بیان کرد: طراحی صحنه «منطق‌الطیر» بر پایه دیدگاه‌ها، جهان‌بینی و پیشنهادهای کارگردان شکل گرفته و تلاش کردیم کاملاً در خدمت فرم اجرایی و پیام نهایی اثر باشد. طراح صحنه موظف است در عین خلاقیت، به چارچوب فکری کارگردان پایبند بماند و عناصر صحنه را به‌گونه‌ای طراحی کند که برای مخاطب قابل درک و ارتباط‌پذیر باشد.

میثم حبیبی با اشاره به اهمیت ارتباط اولیه طراحی صحنه با مخاطب گفت: اگر طراحی صحنه نتواند در ابتدای نمایش ارتباط لازم را با تماشاگر برقرار کند، انتقال پیام در ادامه کار با دشواری مواجه می‌شود. من و گروه طراحی تلاش کردیم با وجود کمبود امکانات سخت‌افزاری سالن‌ها و محدودیت‌های مالی، اثری در شأن متن، کارگردان و مخاطب روی صحنه بیاوریم.

فرهاد حق‌سالمی، آهنگساز و طراح صدای نمایش «منطق‌الطیر»، نیز گفت: برای هر پرنده در این نمایش، یک ساز مشخص در نظر گرفته شده و موسیقی هر شخصیت به‌صورت مستقل طراحی شده است. زمانی که پرندگان به وحدت می‌رسند و سیمرغ شکل می‌گیرد، موسیقی نیز به یک بدنه واحد تبدیل می‌شود؛ رویکردی که بازتاب موسیقایی مفهوم سلوک و اتحاد در اثر است.

لیلا بیات، طراح گریم نمایش، نیز در پایان گفت: طراحی گریم پرندگان بر اساس ویژگی‌های واقعی آن‌ها انجام شده اما با اغراق‌های فرمی و رنگی، تلاش شده است جذابیت بصری افزایش یابد و ارتباط مخاطب با شخصیت‌ها تقویت شود.

سخنی با بازیگران نمایش

در ادامه، مهدی آتشی، بازیگر نقش هدهد در نمایش «منطق‌الطیر»، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: ایفای نقش هدهد، به‌عنوان راهبر و هدایت‌گر پرندگان، تجربه‌ای ویژه برای من بود. این نقش از جهاتی به ویژگی‌های شخصیتی من در زندگی واقعی نزدیک است و حس رهبری و مسئولیت‌پذیری را در من تقویت کرده است.

وی در ادامه گفت: هدهد در این نمایش، وظیفه دارم پرندگان را از عذرها و بهانه‌هایی که برای نرفتن به دیدار سیمرغ مطرح می‌کنند، عبور دهم و آن‌ها را به ادامه مسیر سلوک ترغیب کنم. این نقش، مفهومی فراتر از یک شخصیت نمایشی دارد و بر نگرش فردی و اجتماعی خودم نیز تأثیرگذار بود.

شایسته بهشتی، بازیگر نقش پرستو، نیز تجربه حضور در این نمایش را تجربه‌ای عمیق و تأثیرگذار توصیف کرد و گفت: نقش پرستو به من آموخت که در مسیر رسیدن به هدف، گاه باید دل‌بستگی‌ها را رها کرد و با تمام توان در مسیر انتخاب‌شده پیش رفت. فضای کاری گروه، فضایی صمیمی، محترمانه و مبتنی بر همدلی بوده و اعضای گروه در شرایط سخت تمرین، یکدیگر را تنها نگذاشته‌اند.

علیرضا صالحی، بازیگر نقش‌های پادشاه و مجنون و... ، نیز اظهار کرد: ایفای چند نقش کاملاً متفاوت در یک نمایش، تجربه‌ای دشوار اما ارزشمند برای من بود که برای اولین بار با آن مواجه می‌شدم. اتحاد و همدلی گروه از نخستین روز تمرین شکل گرفت و اگر این همبستگی وجود نداشت، نمایش هرگز به مرحله اجرا نمی‌رسید.

عاطفه فرشباف، بازیگر نقش‌های طاووس و کبک، با اشاره به تفاوت این دو شخصیت گفت: نقش کبک نماد دلبستگی به مادیات زمینی است، در حالی که طاووس از موضعی برتر به دیگران نگاه می‌کند و در پی بهشتی آرمانی است. تلاش گروه در شرایط دشوار تمرین، نتیجه‌ای رضایت‌بخش داشته و واکنش مخاطبان نیز حاکی از ارتباط آن‌ها با اجرای ما است.

ناصر منصوری، بازیگر نقش بلبل، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: ایفای نقش یک پرنده برای نخستین‌بار و در قالبی غیرانسانی، تجربه‌ای متفاوت و چالش‌برانگیز بود. برای نزدیک شدن به این نقش، مطالعه، مشاهده و تحقیق درباره ویژگی‌های رفتاری بلبل داشتم و تلاش کردم اجرای نقش بر پایه عشق به کار شکل بگیرد. ساز اختصاصی من در نمایش گیتار بود که از آن نیز برای حرکاتم کمک گرفته‌ام. پرداختن به ادبیات عرفانی ایران، به‌ویژه برای نسل جوان، اهمیتی اساسی دارد و می‌تواند راهی برای بازشناسی هویت فرهنگی باشد.

مبینا داوری، بازیگر نقش طوطی و از جوان‌ترین اعضای گروه، نیز اظهار کرد: حضور در این نمایش، نخستین تجربه جدی وی در تئاتر بوده و این تجربه تأثیر عمیقی بر اعتمادبه‌نفس و شخصیت من گذاشت. به هم‌نسلان خودم توصیه می‌کنم از ورود به مسیر علاقه‌هایشان نترسند زیرا سختی‌های ابتدای راه، در ادامه به رضایت و افتخار تبدیل می‌شود.

زهرا خدادوست، بازیگر نقش گنجشک نیز اظهار کرد: این اجرا نخستین تجربه رسمی من روی صحنه تئاتر بود. برای باورپذیر شدن نقش گنجشک، تلاش کردم با مشاهده مستقیم رفتار این پرنده، از جمله حرکات سر، پرش‌ها و واکنش‌های آن در محیط‌های واقعی مانند پارک‌ها، به درک دقیق‌تری از ویژگی‌هایش برسم.

وی افزود: ایفای نقش یک پرنده در فرم انسانی، همان‌قدر دشوار است که بازی در نقش یک انسان، چراکه گنجشک شخصیتی متناقض، هوشیار و ناپایدار دارد و انتقال این ویژگی‌ها روی صحنه نیازمند دقت و تمرین فراوان بود. از مخاطبان می‌خواهم تا با حضور در سالن نمایش، از آثار ادبی و عرفانی ماندگار ایران حمایت کنند زیرا این متون، فراتر از زبان اجرا، بخشی از هویت فرهنگی کشور محسوب می‌شوند.

به گزارش ایسنا، در مجموع، عوامل و بازیگران نمایش «منطق‌الطیر» تأکید دارند که این اثر، تلاشی است برای بازخوانی ادبیات عرفانی ایران و یادآوری این نکته که رسیدن به حقیقت، بدون صبر، همدلی و اتحاد ممکن نخواهد بود.

منبع : ایسنا