دانشگاه آزاد و نقش فناورانه در کاهش آلودگی و خودکفایی صنعتی

حامد افشاری، معاون پژوهش، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: معاونت تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی، مسیر حرکت خود را بر اساس «سند تحول و تعالی» دنبال می‌کند؛ سندی که به همت شهید بزرگوار دکتر محمدمهدی طهرانچی تدوین شده و یک برنامه پنج‌ساله برای دانشگاه آزاد اسلامی به شمار می‌رود که سال آینده به پایان می‌رسد.

وی افزود: در این سند، شاخص‌ها، کلیدواژه‌ها و نقاط زمان‌بندی‌شده‌ای تعریف شده است که بر اساس آن، هر یک از واحدهای دانشگاهی و کلیت دانشگاه باید به نتایج مشخصی دست پیدا کنند. به همین دلیل، مسیر حرکت معاونت پژوهش و فناوری کاملاً منطبق بر همین سند تحول و تعالی طراحی شده است.

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ساختار معاونت‌های موضوعی دانشگاه گفت: ما معاونت‌های موضوعی متعددی داریم که شامل معاونت علوم انسانی، معاونت فنی، علوم پایه، فنی‌مهندسی و کشاورزی و همچنین معاونت مهارتی است. در این معاونت‌ها، بر اساس نظام تحول و تعالی، طرحی تحت عنوان «طرح پایش» اجرا می‌شود که در آن، نظام موضوعات و چالش‌های صنعت و جامعه شناسایی می‌شود.

افشاری ادامه داد: دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد اسلامی، موضوع پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دکتری خود را بر اساس همین نظام موضوعات انتخاب می‌کنند. خروجی این پژوهش‌ها به معاونت تحقیقات، فناوری و نوآوری منتقل می‌شود و طرح‌هایی که به نتیجه رسیده‌اند و در سطوح پایین‌تر آمادگی فناوری (TRL) توانسته‌اند مقبولیتی از صنعت کسب کنند، مسیر توسعه خود را در این معاونت ادامه می‌دهند.

وی یکی دیگر از مسیرهای اصلی تحقق خروجی‌های فناورانه را ارتباط با صنعت دانست و گفت: بخشی از نیازها و پروژه‌های صنعتی به‌صورت کلان از طریق سازمان مرکزی و به‌صورت جزئی از طریق واحدهای دانشگاهی دریافت می‌شود. این تقاضاهای صنعتی در سراهای نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی پیگیری می‌شود؛ سراهایی که ماهیت مسئله‌محور دارند و با حضور مراکز تحقیقاتی و متخصصان، فعالیت‌های فناورانه را پیش می‌برند.

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به نقش اداره کل ارتباط با صنعت دانشگاه اظهار کرد: یکی از ورودی‌های اصلی برای پیشبرد پروژه‌ها در مراکز تحقیقاتی و سراهای نوآوری، دفتر و اداره کل ارتباط با صنعت است که این فرآیندها را هدایت می‌کند.

افشاری تأکید کرد: شعار ما این است که دانشگاه آزاد اسلامی دیگر یک دانشگاه صرفاً مقاله‌محور نباشد، بلکه به دانشگاه حل مسئله تبدیل شود. هدف ما این است که مسائل واقعی حل شود و خروجی‌های پژوهشی بتوانند آثار اجتماعی و اقتصادی پایدار برای جامعه ایجاد کنند.

وی افزود: در این مسیر، هم نظام موضوعات و مسائل شناسایی می‌شود و هم ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های دانشگاه فعال می‌شود. مراکز تحقیقاتی بسیار فعالی در دانشگاه آزاد اسلامی وجود دارد که تمرکز آن‌ها بر چالش‌های کشور است. همچنین آزمایشگاه‌های مجهز دانشگاه در راستای اجرای همین پروژه‌ها و طرح‌های کلان فعال شده‌اند.

معاون پژوهش، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه گفت: مراکز رشد دانشگاه نیز به‌عنوان بستری برای تیم‌سازی و توسعه فناوری، این امکان را فراهم می‌کنند که فعالیت‌های فناورانه در چارچوب ظرفیت‌ها و زیرساخت‌های موجود شکل بگیرد. در مجموع، دانشگاه آزاد اسلامی حرکت خود را در این مسیر ادامه خواهد داد و امیدواریم بتوانیم دستاوردهای مؤثر و ارزشمندی برای کشور، جامعه اسلامی و مردم عزیزمان به همراه داشته باشیم.

از علاقه شخصی پژوهشگر تا حل مسائل جامعه؛ دو نگاه به پژوهش در دانشگاه آزاد

افشاری در ادامه و در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت مقاله‌محوری در دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: باید توجه داشت که معاونت ما، «معاونت تحقیقات، فناوری و نوآوری» است و بروندادهای این معاونت الزاماً محدود به مقاله نیست.

وی توضیح داد: همان‌طور که اشاره شد، معاونت‌های موضوعی دانشگاه آزاد اسلامی مسیرهای خاص خود را دارند و بروندادهای آن‌ها می‌تواند در قالب‌های مختلف علمی تعریف شود، اما بروندادهای اصلی معاونت تحقیقات، فناوری و نوآوری، بر پایه بنیادهای نوآورانه و فناورانه شکل می‌گیرد؛ از جمله توسعه فناوری، شکل‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان، ارتباط با صنعت و اجرای طرح‌های پژوهشی مسئله‌محور.

معاون پژوهش، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی با تشریح دو رویکرد متفاوت در حوزه پژوهش گفت: ما می‌توانیم به پژوهش از دو منظر نگاه کنیم؛ یک رویکرد، رویکرد عرضه‌محور است که در آن پژوهشگر بر اساس علاقه شخصی خود پژوهشی را انجام می‌دهد و اگر در جایی به کار جامعه آمد، مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما رویکرد دوم، رویکرد تقاضامحور است که در آن ابتدا نیاز و مسئله جامعه شناسایی می‌شود و سپس پژوهش در همان مسیر تعریف و اجرا می‌شود.

افشاری تأکید کرد: رویکرد ما در دانشگاه آزاد اسلامی حرکت به سمت پژوهش‌های تقاضامحور است؛ پژوهش‌هایی که بتوانند مسائل و چالش‌های واقعی کشور را حل کنند و اثرات اجتماعی ملموسی به همراه داشته باشند.

وی افزود: حتی پژوهش‌هایی که بر اساس تقاضای جامعه و صنعت انجام می‌شوند، همچنان بروندادهای علمی خود را خواهند داشت. این پژوهش‌ها به مقاله منجر می‌شوند، ثبت اختراع و پتنت خواهند داشت، فرآیند تیم‌سازی در آن‌ها شکل می‌گیرد و در نهایت به ایجاد شرکت‌های دانش‌بنیان و خلق ثروت برای صنعت و جامعه منتهی می‌شوند.

افشاری در ادامه و در پاسخ به پرسشی درباره سهم دانشگاه آزاد اسلامی از بازار واقعی فناوری و میزان اثرگذاری ملموس آن گفت: دانشگاه آزاد اسلامی در حال حاضر به‌صورت ملموس دستاوردهای قابل توجهی در حوزه فناوری داشته است و این دستاوردها به مرحله صنعت‌سازی رسیده‌اند.

وی با اشاره به یکی از نمونه‌های شاخص افزود: در حوزه تولید مخازن کامپوزیتی، برای نخستین بار در کشور، هم استانداردهای مربوطه تعریف شده و هم صنعت آن راه‌اندازی شده است. امروز دانشگاه آزاد اسلامی در استان آذربایجان شرقی به‌عنوان تولیدکننده مخازن کامپوزیتی فعالیت می‌کند؛ مخازنی که نقش مهمی در گازسوز کردن خودروها، کاهش آلودگی هوا و همچنین بهره‌برداری در حوزه صادرات گاز دارند.

معاون پژوهش، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: در حوزه لیزر نیز دستاوردهای بسیار خوبی به دست آمده است و تولیدات صنعتی در زمینه برش و جوش لیزری در دانشگاه آزاد اسلامی در حال انجام است و همکاران ما به‌صورت صنعتی در این حوزه مشغول فعالیت هستند.

افشاری با اشاره به دیگر حوزه‌های فناورانه اظهار کرد: در بخش بذر، دانشگاه آزاد اسلامی امروز به‌عنوان یکی از تولیدکنندگان با وزن و اثرگذار کشور شناخته می‌شود و بخشی از نیاز کشور در این حوزه از طریق تولیدات دانشگاه آزاد تأمین می‌شود.

وی افزود: در حوزه تولید جلبک نیز دانشگاه آزاد اسلامی سهم قابل توجهی دارد و در حال حاضر حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از تولید جلبک کشور توسط دانشگاه آزاد انجام می‌شود. این محصول کاربردهای متنوعی در بخش‌های مختلف دارد و به‌صورت صنعتی تولید می‌شود.