سحر؛ سکوتی که با دعا جان می‌گیرد

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها – مرجان سیف‌الدین،در دل شب‌های سحرگاهی اصفهان، هنگامی که سکوتی مرموز بر کوچه‌های قدیمی این شهر پهن می‌شود، هنوز صدای گام‌های نرم و آرام مردم در کوچه‌های تنگ و پیچ‌درپیچ کهن به گوش می‌رسد.

این کوچه‌ها با دیوارهای آجرین و درهای چوبی کهنه، گویی یادآور خاطرات سال‌های دور و لحظات شیرین گذشته‌اند. در این لحظات خاص، زمانی که بیشتر شهر در خواب است، کوچه‌های اصفهان با صدای دلنشین دعای سحر بیدار می‌شوند. چراغ‌های کوچک و کم‌رنگ که از دل پنجره‌ها و گوشه‌گوشه خانه‌ها بیرون می‌زنند، در تاریکی شب همچون ستارگانی در آسمان می‌درخشند. نور کم‌سوی این چراغ‌ها به آرامی در کوچه‌ها می‌رقصد و بر دیوارهای سنگی و قدیمی سایه‌هایی جادویی می‌اندازد.

مردم در حال آماده شدن برای خوردن سحری هستند. در گذشته‌ها که گوشی همراهی نبود، همسایه‌ای بود که زنگ خانه‌ها را می‌زد و مردم برمی‌خاستند. بوی نان تازه، چای شیرین و خوراکی‌های مخصوص سحر از درون خانه‌ها به کوچه‌ها می‌آمد. این لحظات همانند آهنگی دلنشین و آشنا، در دل هر کسی که در این کوچه‌ها قدم می‌زند، نغمه‌ای از بیداری و پیوند با معنویت به‌جا می‌گذاشت.

گویی این شب‌ها در کوچه‌های اصفهان، همه‌چیز با هم هم‌صدا می‌شود؛ از پرتو چراغ‌ها گرفته تا صدای نرم گام‌های مردم، از نسیم خنک صبحگاهی گرفته تا صدای دلنشین قاریان که در فضا پراکنده می‌شود؛ همه در هارمونی‌ای بی‌پایان به هم می‌پیوندند. همین فضای خاص و روحانی است که بیداری دل‌ها را در شب‌های سحر به اوج می‌رساند.

دعای سحر؛ زمزمه‌ای از آسمان، نغمه‌ای از دل

دعای سحر حال‌وهوای خاصی دارد. هنگامی که شب به نیمه می‌رسد و سکوت عمیق زمین را فرا می‌گیرد، بیداری دل‌ها در لحظات سحر آغاز می‌شود. در این زمان، دعای سحر با آوای بلند و نغمه‌ساز خود در دل‌های بیدار می‌نشیند و در روح انسان‌ها اثر می‌گذارد. در این ساعات معنوی، قاریان با لحنی دلنشین و عبادی، از دل‌های شنوندگان می‌خواهند که از خداوند طلب آمرزش کنند، از غفلت‌های روزانه توبه کنند و در مسیر الهی قدم بردارند.

به‌ویژه در فرازی از دعا می‌خوانیم: ربنا لا تؤاخذنا إن نسینا أو أخطأنا (پروردگارا! اگر فراموش کردیم یا خطا کردیم، ما را مواخذه مفرما). این درخواست از خداوند، نشان‌دهنده تواضع انسان در برابر پروردگار است و اینکه حتی در لحظات ضعف و اشتباه، بندگانش از خداوند رحمت می‌طلبند.

دعای سحر؛ فرصتی برای توبه، استغفار و تحول معنوی

حجت‌الاسلام محمدمهدی طباخیان، پژوهشگر تاریخ اسلام، توبه و استغفار را یکی از فرصت‌های مهم دعای سحر عنوان کرد و گفت: انسان در این لحظات به بررسی گناهان خود می‌پردازد و در طلب بخشش از خداوند است و این فضا فرصت خوبی برای تغییر و بازگشت به سوی خداست.

وی در گفتگو با خبرنگار مهر افزود: بسیاری از متون دعای سحر حاوی معانی عمیق قرآنی و روایات اهل بیت است و این دعاها از سوی بزرگان دین به‌عنوان دروازه‌ای به سوی فهم بهتر حقیقت معرفی شده‌اند و انسان را از دنیای مادی به دنیای معنوی رهنمون می‌سازند.

وی با بیان اینکه دعای سحر نه‌تنها فرصتی برای عبادت و نزدیکی به خداوند است، بلکه به نوعی سبب رشد و تکامل معنوی فرد می‌شود، گفت: این دعا می‌تواند نقطه عطفی در زندگی انسان باشد که در آن روزهای سخت و چالش‌برانگیز به لحظات سلامتی و آرامش تبدیل می‌شود.

آوای دلنشین و حال عرفانی دعای سحر توسط قاریان

تلاوت دعای سحر توسط قاریان معروف، علاوه بر اثرات روحی، موجب تقویت ارتباط مسلمانان با خداوند و درک بیشتر مفاهیم معنوی این دعا می‌شود. صدای آنان در سحرگاه همچون نسیمی ملایم است که دل‌ها را به آرامش می‌آورد و در دل‌های شنوندگان نفوذ می‌کند. آوای پرصلابت و در عین حال نرم قاریان، انسان را از دنیای مادی جدا کرده و در فضای عرفانی قرار می‌دهد. با ترکیب صدای دلنشین قاریان و مفاهیم بلند دعا، دل‌های مؤمنان و عاشقان معنویت در دعای سحر به نور معرفت روشن می‌شود و در این لحظات، هر گوشه از شب گویی به زمزمه‌ای الهی تبدیل می‌شود که بر تمام کائنات سایه می‌افکند.

دعای سحر و تلاوت آن از سوی قاریان بزرگ، نه‌تنها به تسهیل ارتباط با خداوند کمک می‌کند، بلکه نقش مهمی در تقویت روحیه مسلمانان از دیرباز تاکنون در ماه مبارک رمضان ایفا کرده است.

مرحوم میرزا علی میر سعیدی، معروف به «قاری بیدآبادی»، فرزند ملا حسن قاری، از اساتید فن قرائت و تجوید در قرن چهاردهم هجری در اصفهان بود. او در قرائت قرآن و دعای سحر صوتی دلنشین داشت و جلسات قرائت قرآن را در مسجد سید و مسجد علیقلی‌آقا برپا می‌کرد و شاگردان علاقه‌مند نزد او تعلیم می‌گرفتند و هنوز در این مساجد نام او بسیار یاد می‌شود.

محمد اصفهانی از دیگر افرادی است که علاوه بر شهرت در موسیقی سنتی و مذهبی، چندین بار دعای سحر را اجرا کرده و این اجراها با استقبال گسترده مردم مواجه شده است. صدای گرم و تأثیرگذار او فضایی معنوی و آرامش‌بخش در شب‌های ماه رمضان ایجاد می‌کند و نسخه‌های صوتی آن در شبکه‌های رادیویی و رسانه‌های دیجیتال پخش شده‌اند.

وی گفت: دعای سحر یکی از مهم‌ترین عبادات در اسلام، به‌ویژه در ماه رمضان است که در آن روح انسان به اوج معنویت و نزدیکی به خداوند می‌رسد.

این پزشک در گفتگو با خبرنگار مهر افزود: این دعا به‌طور خاص در فضا و زمانی ویژه خوانده می‌شود؛ زمانی که شب رو به پایان است و روز در حال طلوع، لحظه‌ای که خود نمادی از روشنایی و رحمت الهی به شمار می‌رود. در این لحظات، دل‌ها در سکوت شب و در حالی که بیشتر افراد در خواب هستند، فرصت پیدا می‌کنند با خدای خود راز و نیاز کنند و از فضیلت‌های معنوی بهره‌مند شوند.

مسعود نیک‌دستی، قاری بین‌المللی قرآن که دارای رتبه‌های جهانی است، دعای سحر را بارها در رسانه‌های تصویری استانی و ملی اجرا کرده که پخش شده است.

وی درباره جایگاه معنوی این دعا به مهر گفت: سحر زمانی است که انسان‌ها از خواب برخاسته و با دل و جان آماده می‌شوند تا در مقابل خداوند ایستاده و از رحمات او بهره‌مند شوند. این لحظه‌ها نماد آغازی دوباره برای روح انسان هستند که در آن بازسازی معنوی صورت می‌گیرد.

این دندان‌پزشک ادامه داد: دعای سحر می‌تواند به‌عنوان یکی از مهم‌ترین لحظات ارتباط روحی با خداوند تلقی شود؛ لحظاتی که انسان از همه دغدغه‌های روزمره آزاد می‌شود و تنها به یاد خداوند و برآوردن نیازهای روحی خود می‌پردازد و این حالت به نوعی «مراجعت به خود» و کشف عمیق‌تر ارتباط انسان با خالق است.

مرحوم سید قاسم موسوی قهارزاده از دیگر مناجات‌خوانان، دعاخوانان، مداحان و شاعران ایرانی بود که نخستین دعای سحر ماه رمضان را پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ قرائت کرد؛ اجرایی که از محبوب‌ترین و معروف‌ترین آثار او به‌شمار می‌رود و پس از گذشت سال‌ها همچنان در سحرگاهان ماه رمضان از صداوسیما پخش می‌شود.

مرحوم عباس صالحی نیز از چهره‌های برجسته و محبوب قرائت قرآن و دعاخوانی در ایران بود که آثار فراوانی در دل مردم بر جای گذاشت. او به‌ویژه برای قرائت دعاهای سحر در ماه رمضان شهرت داشت و صدای دلنشین و معنوی‌اش جایگاه ویژه‌ای در دل مؤمنان و روزه‌داران پیدا کرده بود.