اروپا در حال باختن رقابت فضایی به آمریکا

باشگاه خبرنگاران جوان؛ مینا عظیمی - خبرگزاری «بلومبرگ» در گزارشی از مواجهه اروپا با خطر عقب‌ماندگی در دنیای فضا پرده برداشت، آن هم در شرایطی که «فضا به سرعت در حال تبدیل شدن به یک میدان نبرد اساسی است». بلومبرگ تاکید کرد که «بعید است رویکرد فعلی اروپا در مسابقه فضایی جدید که بر تنظیم مقررات در درجه اول و سپس رقابت استوار است، سودی داشته باشد.»

در جزئیات این گزارش آمده است که تکیه اوکراین بر سیستم ارتباطات نظامی «استارلینک»، از یک «شکاف استراتژیک» پرده برداشته است که اتحادیه اروپا به شدت برای رفع آن تلاش می‌کند. به گزارش بلومبرگ، اوکراین در جنگ خود با روسیه، «حملات و پشتیبانی لجستیکی در میدان نبرد را از طریق یک منظومه ماهواره‌ای متعلق به یک شرکت آمریکایی هماهنگ کرد که شامل بیش از ۸۰۰۰ ماهواره است؛ مقیاس و توانمندی‌ای که اروپا در حال حاضر توان برابری با آن را ندارد.»

اگرچه اتحادیه اروپا به این شکاف اذعان کرده است، اما پاسخ پیشنهادی آن با خطر تکرار اشتباهاتی روبروست که در مورد دیگر فناوری‌های پیشرفته مرتکب شده بود؛ امری که منجر به قوانین طاقت‌فرسا، هزینه‌های سرسام‌آور و تعداد اندک شرکت‌های تولیدکننده می‌شود.

«قانون فضای» پیشنهادی اتحادیه اروپا مثالی آشکار در این زمینه است؛ چرا که صراحتا به عنوان تلاشی برای «تدوین استاندارد‌ها و قوانین جهانی» برای ایمنی و پایداری فضا و مواردی از این دست تنظیم شده است. هدف این قانون که ایجاد هماهنگی در سیاست‌های فضایی بیش از ۱۲ کشور عضو است، منطقی به نظر می‌رسد و نگرانی‌های واقعی از جمله تراکم مداری، زباله‌های فضایی و امنیت سایبری را شناسایی می‌کند.

اروپا عقب مانده است

با این حال، چارچوب گسترده این قانون نویدبخش گسترش «اثر بروکسل» به بخش است که نیازمند سرمایه‌گذاری‌های کلان و وابسته به نوآوری است؛ بخشی که اروپا در حال حاضر به طور قابل توجهی در آن عقب مانده است. در وضعیت فعلی، اروپا تنها حدود ۱۰ درصد از سرمایه‌گذاری عمومی در بخش فضا و ۲۲ درصد از سرمایه‌گذاری خصوصی را به خود اختصاص داده است، در حالی که سهم آمریکا بیش از نیمی از این مقدار است.

سهم بازار اروپا در ساخت و پرتاب ماهواره به حدود ۶ درصد کاهش یافته است، در حالی که در سال ۲۰۰۸ بیش از ۲۰ درصد بود؛ امری که بازتاب‌دهنده ظهور شرکت آمریکایی «اسپیس‌اکس» (SpaceX) است. همچنین سودآوری و بهره‌وری در سراسر این بخش کاهش یافته است.

بلومبرگ در ادامه گزارش خود افزود: اقتصاد پرتاب، حجم این چالش را نشان می‌دهد؛ موشک اروپایی «آریان ۶» (Ariane ۶) که یک موشک مصرفی با حمایت‌های دولتی سنگین است، از سال گذشته تاکنون تنها تعداد کمی پرتاب انجام داده و برآورد می‌شود که هزینه هر سفر آن بیش از ۱۰۰ میلیون دلار باشد.

اما موشک «فالکن ۹» شرکت اسپیس‌اکس که قابل استفاده مجدد است، تنها در سال گذشته بیش از ۱۶۰ بار پرواز کرده و هزینه هر پرتاب آن اکنون حدود ۷۰ میلیون دلار برآورد می‌شود. از این رو، به گفته بلومبرگ، اروپا «برای پرتاب یک منظومه ماهواره‌ای رقابتی به مدار با دشواری رو‌به‌رو خواهد بود، مگر اینکه بتواند مدیریت هزینه‌ها را بهبود بخشد.»

قانون فضا

در همین راستا، نهاد‌های صنعتی و مقامات دولتی هشدار داده‌اند که قانون فضا «مانع تحقق این هدف خواهد شد»؛ زیرا تعهدات پرهزینه‌ای را تحمیل کرده و بار اضافی بر دوش شرکت‌های کوچک می‌گذارد. حتی برخی از الزامات آن با استفاده از فناوری‌های فعلی غیرقابل اجراست، در حالی که بسیاری از استاندارد‌های فنی هنوز مشخص نشده‌اند و این امر شرکت‌ها را از برنامه‌ریزی برای آینده ناتوان می‌کند.

برآورد‌های کمیسیون اروپا نشان می‌دهد که این قانون «ممکن است هزینه‌های شرکت‌های ماهواره‌ای را تا ۱۰ درصد افزایش دهد، در حالی که مطالعات دیگر نشان می‌دهند تاثیر آن بر سود، سرمایه‌گذاری و تحقیق و توسعه بیشتر خواهد بود.» برخی جنبه‌های این قانون به منزله حمایت‌گرایی آشکار است؛ الزامات ثبت و الزام به داشتن نماینده قانونی، علیه اپراتور‌های خارج از اتحادیه اروپا تبعیض قائل می‌شود، در حالی که تعهدات ناشی از مجموعه‌های ماهواره‌ای بزرگ و گیگا در عمل تنها محدود به سیستم‌های آمریکایی خواهد بود. به همین ترتیب، همان آژانس فضایی که منظومه ماهواره‌ای اروپا را اداره خواهد کرد، میزان پایبندی رقبای خارجی به قوانین را نیز ارزیابی می‌کند که این امر اعتبار آن را خدشه‌دار می‌سازد.

به خطر افتادن همکاری اروپا و آمریکا

به گفته بلومبرگ، این انحرافات «نه تنها باعث افزایش هزینه‌ها و مانع رقابت می‌شود، بلکه ممکن است همکاری با آمریکا را نیز در زمینه‌های حیاتی مانند سنجش از دور و کاهش زباله‌های فضایی به خطر بیندازد.» این خبرگزاری افزود: «هنوز زمان برای در پیش گرفتن رویکردی بهتر باقی است» و اشاره کرد که «اتحادیه اروپا باید در وهله اول پیش‌نویس مقررات را برای جلوگیری از موازی‌کاری با مقامات ملی اصلاح کند و بار مالی شرکت‌های کوچک را کاهش دهد.»

همچنین اتحادیه اروپا باید «به شرکت‌هایی که استاندارد‌های بین‌المللی ایمنی و پایداری را رعایت می‌کنند، معادل‌سازی نظارتی اعطا کند، به جای اینکه الزامات یک‌جانبه‌ای را از سوی اتحادیه اروپا تحمیل نماید.» پس از آن، اروپا باید «توانمندی را بر انطباق با قوانین اولویت دهد»؛ به طوری که «فضا اکنون در امور دفاعی محوری است، در حالی که اروپا هنوز هزینه‌های کمی در آن انجام می‌دهد.»

در این زمینه، «سرمایه‌گذاری برنامه‌ریزی‌شده ۴۱ میلیارد دلاری آلمان در دفاع فضایی به مسیر درست اشاره دارد»، همچنین گسترش دامنه فعالیت آژانس فضایی اروپا برای توسعه سیستم‌های با کاربرد دوگانه و با مشخصات نظامی «منطقی به نظر می‌رسد»، اما با این حال «بودجه هنوز ناکافی است.» افزایش خرید‌های مشترک و وضع قوانین شفاف‌تر برای سیستم‌های با کاربرد دوگانه می‌تواند به پر کردن این شکاف کمک کند.

موفقیت پروژه «IRIS۲» (منظومه فضایی پیشرو اروپا که قرار است تا سال ۲۰۳۰ پرتاب شود) به «تحویل قابل اعتماد» بستگی دارد و نه به «حمایت‌های مقرراتی». این خبرگزاری در پایان نتیجه گرفت که اروپا «در دستیابی به رقابت‌پذیری روی زمین از طریق تنظیم مقررات سیستم‌های خود موفق نبوده است و بعید است در فضا نیز چنین موفقیتی کسب کند»، بنابراین «سران اروپا باید تا زمانی که وقت باقی است، در این تلاش اشتباه بازنگری کنند.»

منبع: المیادین