برخی محصولات آب بر در الگوی کشت جدید حذف می‌شود+ فیلم

باشگاه خبرنگاران جوان؛ آزاده محبی - مجید آنجفی  معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی، در نشست خبری امروز گفت: سالانه حدود ۱۳۰ میلیون تن محصول کشاورزی در کشور تولید می‌شود که این میزان، حدود ۸۵ درصد نیاز غذایی کشور را تامین می‌کند، از این  بیش از ۷۰ درصد به تولیدات بخش زراعت اختصاص دارد و سالانه بین ۹۰ تا ۹۷ میلیون تن محصولات زراعی در اقلیم‌ها و شرایط آب‌وهوایی متنوع کشور تولید می‌شود.

وی با اشاره به تکالیف تعیین‌شده در قانون برنامه هفتم پیشرفت افزود: بر اساس این قانون، ضریب خوداتکایی محصولات اساسی باید به ۹۰ درصد برسد و تامین روغن مورد نیاز کشور به ۴۰ درصد افزایش یابد، این اهداف در حالی دنبال می‌شود که بخش کشاورزی با محدودیت‌های جدی منابع مواجه است.

آنجفی تغییر اقلیم و ناترازی منابع را بزرگ‌ترین مانع پایداری تولید محصولات کشاورزی دانست و گفت: در سال زراعی گذشته، میزان بارندگی ثبت‌شده در کشور حدود ۱۴۰ میلی‌متر بوده که بر اساس آمار ایستگاه‌های هواشناسی، در ۵۱ سال گذشته بی‌سابقه محسوب می‌شود. این خشکسالی هم‌زمان با ناترازی انرژی رخ داد، به‌طوریکه کشاورزان در بسیاری از ساعات امکان استفاده از آب را داشتند اما به دلیل قطعی برق، نزدیک به یک‌سوم زمان بهره‌برداری از منابع آب از دست رفت.

وی ادامه داد: براساس برنامه‌ریزی‌ها، قرار بود میزان آب قابل برنامه‌ریزی بخش کشاورزی در سال ۱۴۱۱ به ۵۱ میلیارد مترمکعب برسد، اما وزارت نیرو همین امسال این میزان را ۵۱ میلیارد مترمکعب اعلام کرده است؛ در حالیکه طبق برنامه امسال باید ۶۶ میلیارد مترمکعب آب در اختیار بخش کشاورزی قرار می‌گرفت.

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با تاکید بر محدودیت شدید منابع آب و انرژی بیان کرد:  تکالیف قانونی برای تامین امنیت غذایی کشور بر عهده بخش کشاورزی قرار دارد که در چنین شرایطی، تنها راه جبران این محدودیت‌ها، افزایش بهره‌وری و ارتقای ضریب نفوذ دانش در بخش کشاورزی است؛ مسیری که تاکنون نیز دستاوردهای مهمی برای این بخش به همراه داشته است.

طرح توسعه دیمزارها عامل اصلی افزایش تولید گندم نسبت به دوره خشکسالی اخیر

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به شاخص‌های تولید محصولات اساسی گفت: گندم یکی از محصولات محوری در سیاست‌های کشاورزی کشور است و اساس کشاورزی ایران، کشاورزی گندم‌پایه محسوب می‌شود. تولید گندم از آن جهت اهمیت دارد که قوت غالب مردم بوده و نان سهم قابل توجهی از سبد غذایی خانوارهای ایرانی را تشکیل می‌دهد.

آنجفی با مقایسه عملکرد تولید گندم در دوره‌های خشکسالی افزود: در طول ۵۱ سال گذشته، کشور با دو خشکسالی مشابه مواجه بوده است؛ یکی در سال ۱۴۰۰ و دیگری در سال زراعی اخیر. در سال ۱۴۰۰، تنها حدود ۴.۵ میلیون تن گندم به مراکز خرید تحویل شد، اما در سال جاری، با وجود شرایط مشابه خشکسالی و حتی اضافه شدن چالش ناترازی انرژی، میزان گندم تحویلی به مراکز خرید به حدود ۷.۸ میلیون تن، نزدیک به ۸ میلیون تن رسید. این افزایش تولید در شرایط محدودتر، نتیجه اجرای طرح جهش تولید در دیمزارهاست که طی پنج سال گذشته در کشور اجرا شده است. برنامه ما در پنج سال آینده این است که با توجه به محدودیت منابع آبی، پایه تولید گندم را از اراضی آبی به سمت اراضی دیم سوق دهیم.

امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به ظرفیت دیمزارهای کشور بیان کرد: حدود ۶ میلیون هکتار از اراضی زراعی کشور قابلیت تولید گندم دیم را دارند و می‌توانند بدون اتکا به منابع آب سطحی و زیرزمینی، نقش مؤثری در تأمین گندم مورد نیاز کشور ایفا کنند.

به گفته وی، در قالب این طرح، علاوه بر گندم و سایر غلات، کشت انواع دانه‌های روغنی، حبوبات و محصولات علوفه‌ای نیز پیش‌بینی شده است. تنها در سال زراعی گذشته، حدود نیم میلیون تن علوفه از دیمزارهای کشور و آن هم در شرایط خشکسالی تولید شد که رقم قابل توجهی است و قابلیت افزایش نیز دارد.

وی این اقدامات را بخشی از چشم‌انداز آینده بخش زراعت کشور دانست و گفت: تمرکز بر توسعه دانش فنی در کشاورزی، گسترش مکانیزاسیون و ماشین‌آلات و تکیه بر افزایش بهره‌وری در اراضی دیم به جای وابستگی به اراضی آبی، محور اصلی برنامه‌های بخش زراعت است.

تامین بخشی از روغن مورد نیاز کشور با توسعه گیاهان روغنی در اراضی دیم

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی به توسعه کشت‌های گلخانه‌ای اشاره کرد و افزود: این موضوع در دستور کار معاونت باغبانی قرار دارد و دستاوردهای مناسبی نیز در این حوزه حاصل شده است.

آنجفی با اشاره به تاثیر آزادسازی ارز بر بخش کشاورزی بیان کرد: این شرایط می‌تواند به اجرای سریع‌تر و باکیفیت‌تر الگوی کشت کمک کند. وقتی تامین محصولات استراتژیک بر مبنای اقتصاد آزاد انجام شود و دغدغه‌ای از این بابت وجود نداشته باشد، می‌توان کشاورزی را به سمت کشت‌هایی سوق داد که هم از نظر اقتصادی برای کشاورزان صرفه بیشتری دارند و هم دارای ارزش صادراتی و سازگار با اقلیم و منابع آبی کشور هستند.

وی با اشاره به دانه‌های روغنی گفت: با وجود اینکه طی ۳۰ سال گذشته، خودکفایی دانه‌های روغنی کشور از حدود ۱۰ درصد فراتر نرفته و کشت کلزا پایه اصلی تولید بوده است، اکنون با توسعه کشت گیاهان روغنی کامل در اراضی دیم، این امکان فراهم شده که بدون نیاز به منابع آبی، بخشی از نیاز کشور به روغن تامین شود.

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی در ادامه با اشاره به الگوی کشت افزود: بر اساس صریح قانون، کارگروه ملی الگوی کشت با حضور وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مرتبط از جمله وزارت نفت، وزارت کشور، سازمان برنامه و بودجه و سایر نهادهای متولی تشکیل شده است، چرا که تغییر الگوی حاکم بر کشاورزی کشور مستلزم پذیرش مسئولیت و همراهی همه دستگاه‌های مرتبط است.

 معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به سازوکار اجرای الگوی کشت در استان‌ها گفت: بر اساس ابلاغیه‌های صادرشده از سوی دولت، مسئولیت ستادهای الگوی کشت استانی به استانداران واگذار شده و ستادهایی متناظر با کارگروه ملی الگوی کشت در استان‌ها تشکیل شده است. هدف از این اقدام، طی کردن مسیر تحول از وضعیت موجود کشاورزی به وضعیت مطلوب با کمترین چالش و تنش برای کشاورزان است.

آنجفی ادامه داد: در الگوی کشت جدید، ممکن است برخی کشت‌های آب‌بر به‌طور کامل حذف شوند. طبیعی است که حذف یک کشت دارای صرفه اقتصادی، بدون پیش‌بینی جایگزین یا مشوق، امکان‌پذیر نیست؛ بنابراین لازم است همزمان با حذف این کشت‌ها، گزینه‌های جایگزین و مشوق‌هایی تعریف شود تا کشاورزان برای تغییر الگوی کشت اقناع شوند.

وی با اشاره به نتایج اولیه اجرای این سیاست‌ها گفت: تاکنون دستاوردهای خوبی در اجرای الگوی کشت حاصل شده است، اما باید تأکید کرد که الزامات کامل اجرای الگوی کشت هنوز در کشور فراهم نشده است. این اقدامات تا امروز عمدتا بدون برخورداری از اعتبارات کافی و مشوق‌هایی که طبق قانون باید در اختیار بخش کشاورزی قرار گیرد، پیش رفته است.

معاون وزیر درباره بذر گندم و کیفیت نان گفت: در حوزه بذر، با اطمینان می‌توان گفت که کشور از بهترین ارقام بذر گندم از نظر پتانسیل تولید، میزان پروتئین و گلوتن برخوردار است. این موضوع در جلسات کمیسیون‌های قیمت‌گذاری و کمیته‌های تخصصی با مستندات علمی بررسی و اثبات شده است.

وی توضیح داد: گندم از نظر کیفیت به چهار کلاس تقسیم می‌شود که کلاس‌های یک، دو و سه برای مصرف انسانی و نانوایی مناسب هستند و گندم کلاس چهار مصرف دامی دارد. در کشور عملاً گندم کلاس چهار تولید نمی‌شود و بیش از ۸۰ درصد گندم تولیدی کشور در کلاس‌های یک و دو قرار دارد که جزو گندم‌های مرغوب در سطح جهانی محسوب می‌شوند.

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی افزود: بررسی نمودار ۱۳ ساله کیفیت گندم نشان می‌دهد که کشور به‌تدریج از تولید گندم‌های کلاس سه به سمت کلاس دو و سپس کلاس یک حرکت کرده است. با این حال، کیفیت نان تنها به گندم وابسته نیست و عوامل متعددی از جمله فرآوری آرد، حمل‌ونقل، نگهداری و به‌ویژه فرآیند تخمیر و پخت در نانوایی‌ها در کیفیت نهایی نان تأثیرگذارند؛ به همین دلیل ممکن است با یک نوع آرد، کیفیت‌های متفاوتی از نان عرضه شود.

آنجفی با اشاره به رکوردهای تولید گندم در کشور گفت: در برخی مناطق کشور عملکردهایی در حد استانداردهای جهانی و حتی بالاتر ثبت شده و برداشت‌های بیش از ۱۲ تن در هکتار به‌صورت مکرر در استان‌های مختلف گزارش شده است.

آنجفی تاکید کرد: سیاست کلی وزارت جهاد کشاورزی، کاهش سطح زیر کشت محصولات آب‌بر و افزایش عملکرد در واحد سطح است. به‌عنوان نمونه، میانگین عملکرد چغندر قند از حدود ۲۰ تن در هکتار به بیش از ۶۰ تن در هکتار افزایش یافته و هم‌زمان عیار قند نیز بهبود پیدا کرده است. این افزایش بهره‌وری از طریق توسعه روش‌های نوین آبیاری از جمله آبیاری قطره‌ای و زیرسطحی دنبال می‌شود.

وی با انتقاد از نحوه مدیریت منابع آب کشور گفت: حدود یک میلیون حلقه چاه آب در کشور وجود دارد که نزدیک به ۵۰۰ هزار حلقه آن غیرمجاز است. در دهه‌های گذشته، قوانین و سیاست‌هایی اجرا شده که عملاً به حفر چاه‌های غیرمجاز دامن زده و این موضوع چالش مدیریت منابع آب را تشدید کرده است.

بخش اعظم گندم کشت قراردادی می شود

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی بیان کرد: بخش کشاورزی این آمادگی را دارد که خود را با میزان مشخصی از منابع آب تطبیق دهد، اما انتظار این است که متولیان مدیریت آب کشور، سقف مشخص و شفافی از منابع قابل تخصیص به کشاورزی اعلام کنند تا مسئولیت بحران‌های آب و فرونشست زمین صرفاً متوجه کشاورزان نباشد.

وی درباره کشت قراردادی بیان کرد: کشت قراردادی از برنامه‌های محوری وزارت جهاد کشاورزی است. در حال حاضر، بخش عمده گندم کشور به‌صورت قراردادی کشت می‌شود و قیمت‌گذاری، ارائه خدمات فنی و خرید محصول بر عهده دولت است. در حوزه دانه‌های روغنی نیز دستورالعمل‌ها تدوین و ابلاغ شده و برای نخستین بار، کشت قراردادی سویا در استان‌های خوزستان و ایلام اجرا شده که نتایج مطلوبی داشته است.

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی گفت: امسال برای اولین بار در کشور، هیچ نگرانی بابت خرید دانه‌های روغنی و پرداخت مطالبات کشاورزان وجود نداشت و بهای این محصولات به‌صورت به‌روز پرداخت شد. این موضوع چشم‌انداز مثبتی برای توسعه کشت قراردادی و بهبود امنیت تولید در سال‌های آینده ایجاد کرده است.